Đừng chúc nhau trăm năm hạnh phúc

Giới thiệu 0:39

Podcast đã nói nhiều về hạnh phúc — được làm việc mình thích, sống cuộc đời có ý nghĩa, tạo giá trị cho xung quanh — nhưng chưa nhắc tới loại hạnh phúc ai cũng nghĩ tới đầu tiên: tình yêu. Nó tạo ra những cảm xúc mãnh liệt nhất, nhưng không biết làm chủ thì cũng tạo ra rất nhiều đau khổ — mà hiếm ai dạy ta cách yêu và cách làm chủ tình yêu của mình (làm chủ tình yêu, không phải làm chủ người mình yêu). Có người nghĩ yêu thì cứ yêu, chuẩn bị thì còn gì cảm xúc; với anh Hiếu, đó như bước vào một hành trình quan trọng mà không chuẩn bị gì (nhắc lại khái niệm "mạo hiểm" và "liều lĩnh" ở tập trước). Góc nhìn có thể rất khác điều ta quen thuộc — biết đâu điều xung quanh coi là bình thường mới là bất bình thường.

Câu chuyện quen thuộc: yêu nhau thì hướng tới cưới, cưới thì mong trăm năm hạnh phúc — hiển nhiên tới mức ít ai hỏi "tại sao". Khó lắm mới gặp người mình yêu, yêu một thời gian thì muốn sở hữu nhau, và cách phổ biến nhất để đảm bảo sở hữu là đăng ký kết hôn, làm đám cưới, rồi nghĩ nhờ vậy sẽ trọn đời bên nhau. Với anh, cả chuỗi này vô lý: người mình yêu không phải món hàng để đeo nhẫn rồi tuyên bố sở hữu; và điều nên giữ là cảm giác hạnh phúc khi ở bên nhau, không phải giữ người đó — giữ được người mà không còn hạnh phúc thì cũng chẳng có ý nghĩa gì.

1. Tình yêu là để làm cho cả hai tốt hơn 2:27

Ta đến với nhau chỉ vì một lý do: có thêm hạnh phúc. Nghĩa là cuộc sống trước đó đã phải hạnh phúc sẵn. Minh họa: được làm việc mình thích — 8 điểm; làm thiện nguyện ngoài giờ — thêm 7; cuối tuần họp mặt gia đình vui vẻ — thêm vài điểm nữa; tổng khoảng 22 điểm. Rồi ta yêu một người chỉ muốn ta dành hết thời gian cho họ: không còn gặp bạn bè, không còn làm những việc mình thích. Đổi lại được 10/10 điểm tình yêu — nhưng tổng chỉ còn 10 trên 30. Đó là tình yêu độc hại.

Tình yêu nên giống đạp xe: một mình ta vẫn vui, đi được 50 km ở tốc độ 15 km/h; người kia cũng có hành trình vui của riêng họ. Hai người ráp lại thành xe đôi thì đi xa hơn, nhanh hơn, và vui hơn cả lúc đi một mình — tình yêu tích cực không chỉ thêm hạnh phúc tình yêu mà còn nâng chất lượng mọi khía cạnh khác. Nếu sau một thời gian một người không muốn đạp nữa, người kia phải gồng lưng đạp cho cả hai — tốc độ và quãng đường đều kém hơn đi một mình; tệ hơn là cả hai đều không đạp, xe đứng yên. Khi đó nên quay lại tự đạp xe của mình: đi với nhau mà không làm mọi thứ tốt hơn thì ít nhất cho người kia cơ hội vui lại như cũ, hay lý tưởng hơn là gặp người khác cùng đạp.

2. Tình yêu nào cũng có hạn sử dụng 8:07

Có tình yêu hạn một năm, mười năm, 50 năm; may mắn lắm thì 100 năm — hết hạn khi một trong hai người mất đi. Nhưng kiểu gì cũng hết hạn. Nghĩ được như vậy thì ta trân trọng hơn thời gian bên nhau. Nhiều người yêu nhau 3–5 năm, chia tay thì cay đắng nghĩ mình phí 5 năm cho một mối quan hệ vô bổ; sao không nghĩ mình đã có 5 năm hạnh phúc — không có người kia thì chắc gì đã có 5 năm đó.

Anh ví tình yêu như chiếc xe hơi: có hạn sử dụng, bền hay không tùy cách dùng — chăm sóc hằng ngày, bảo trì bảo dưỡng đúng hạn hay không. Có người mua xe về cứ thỏa sức dùng, không bảo dưỡng, có vấn đề thì ngạc nhiên; có triệu chứng thì không mở ra tìm hiểu, sửa chữa mà cứ bỏ đó, tiếp tục quăng quật — tới lúc hư hẳn. Buồn cười nhất là xe không chạy được nữa họ vẫn giữ, ngày ngày đẩy nó đi vòng vòng trên đường, thành gánh nặng không làm được gì khác. Nghe vô lý, nhưng nhìn quanh sẽ thấy bao nhiêu cặp mà tình yêu đã "rỉ sét hết thuốc chữa" vẫn không ngồi xuống nói với nhau rằng ở bên nhau giờ chỉ tạo ra nỗi buồn, thôi để nhau đi đường riêng — vẫn có thể là bạn, là người thân hỗ trợ nhau khi cần. Thay vì chia tay văn minh như vậy, họ đẩy chiếc xe hỏng cả đời, bỏ lỡ cơ hội tìm những ngày hạnh phúc khác. Phần nhiều vì sợ: sợ định kiến, dị nghị xung quanh — nỗi sợ anh cho là vô lý, hạnh phúc là của mình — hoặc sợ con cái khổ — điều đáng lưu tâm hơn: có con thì phải cân nhắc thật kỹ đã thật sự hết cách cứu chữa chưa, còn cố được mà chưa cố thì rất đáng tiếc; nhưng đã thử hết mọi cách vẫn không cứu được, anh nghĩ thà để con sống xa một trong hai người còn hơn sống trong môi trường cha mẹ ghét nhau.

3. Góc nhìn về đám cưới 12:17

Với anh, đám cưới là "một thứ rất vô bổ" — nghe giật gân, nên anh phân tích:

• Xuất phát điểm vô lý: đang yêu đẹp, mỗi ngày đều hạnh phúc, tự nhiên nảy ý phải sở hữu nhau qua đám cưới — mà hai người đâu phải đồ vật hay nô lệ. Rồi cắm đầu chạy thủ tục, in thiệp, lên danh sách khách mời, tranh luận mời người này không mời người kia, đặt nhà hàng... — tới mức có cả một ngành dịch vụ lo cưới (wedding planner); kể cả có tiền thuê người lo, áp lực vẫn nằm trong đầu. Đám cưới nhiều khi không còn là niềm vui của hai người mà là nghĩa vụ với cha mẹ, họ hàng, bạn bè — dịp để thông báo "có chồng có vợ đàng hoàng"; tệ hơn là dịp thu tiền mừng, gỡ lại vốn từ những đám đã đi — tức là lấy hạnh phúc của mình ra kinh doanh. Mục tiêu cuối cùng chẳng phải là dọn về ở chung, mỗi sáng thức dậy thấy mặt nhau sao? Vậy thì cứ dọn về ở chung. Dư chút tiền thì thay vì làm đám cưới, đặt một resort sang trọng trên một hòn đảo, ở vài tuần tận hưởng để đánh dấu khởi đầu mới chỉ hai người biết. Lo cha mẹ khó ăn nói với họ hàng? Nếu cha mẹ thật sự thương bạn, điều sau cùng họ quan tâm là bạn có hạnh phúc không — và đám cưới không đảm bảo gì cho điều đó.
• Tài chính: đa số cưới khi chưa tự do tài chính; dọn về ở chung có bao nhiêu thứ phải lo, lẽ ra nên tập trung tích lũy thì lại tốn một đống tiền cho một buổi "ăn nhậu vô bổ".
• Áp lực cam kết: đang hạnh phúc, muốn hạnh phúc hơn thì sống chung; nhưng qua một nghi thức là tự động có áp lực "giờ phải sống với người này trọn đời" — cam kết rất lớn, đôi khi chính áp lực đó tạo rạn nứt trong một mối quan hệ đang tốt. Tiếng Anh có cụm cold feet để chỉ người bỗng sợ hãi trước đám cưới.
• "Trăm năm hạnh phúc" là một kỳ vọng: (xem hai tập trước về kỳ vọng) tình yêu do hai phía tạo ra, mà ta không kiểm soát được suy nghĩ, hành động của người kia — hôm nay thế này mai có thể khác — nên không quyết định được độ dài của tình yêu. Đặt mục tiêu trăm năm là kỳ vọng ngoài tầm kiểm soát, chỉ dẫn tới thất vọng.
• Ảo tưởng còn nhiều thời gian: nếu không biết sẽ bên nhau bao lâu — một năm, ba năm — ta sẽ sống trọn vẹn mỗi ngày; thấy người kia có điều khó chịu thì nghĩ "không biết còn bên nhau bao lâu, thôi bỏ qua để tập trung cho hạnh phúc trước mắt" (kể cả nghĩ tiêu cực kiểu "đằng nào cũng không ở lâu" cũng dẫn tới kết quả tích cực). Còn nghĩ "phải sống với người này trọn đời" thì làm sao chấp nhận nổi một người đỏng đảnh hay hậu đậu như vậy — và quên tận hưởng hạnh phúc ngay trước mắt.

Hỏi vì sao người ta vẫn cưới, anh thường nhận ba câu trả lời: để người mình yêu (thường là các bạn nữ) hạnh phúc — anh nhắn các bạn nữ đừng quan tâm thiên hạ nghĩ gì, dọn về ở chung không cưới xin thì đã sao; để đúng truyền thống, họ hàng khỏi dị nghị — người hay áp tiêu chuẩn của mình lên cuộc sống người khác thường cũng là người có chất lượng sống không cao, người sống tốt chẳng rảnh để ý chuyện người khác, còn người thật sự thương mình chỉ quan tâm mình có hạnh phúc không; và tin đám cưới đảm bảo hạnh phúc lâu dài — sai hoàn toàn: đám cưới chỉ là một buổi tiệc, giấy kết hôn chỉ là tờ giấy; hết tình yêu thì 100 tờ giấy cũng không bảo vệ được hôn nhân, mà có rào giữ được thì cũng là chiếc xe hỏng đẩy đi vòng vòng.

Tình yêu và hôn nhân 22:23

Anh không kỳ vọng xã hội bỏ những điều anh cho là vô lý, chỉ muốn thêm một góc nhìn bên cạnh góc nhìn đã quá xưa cũ:

1. Hai người đến với nhau để cùng tạo ra thêm hạnh phúc — chỉ đơn giản vậy; người xung quanh nói dăm ba câu rồi cũng quay về chuyện của họ, chỉ hạnh phúc là ở lại với mình.
2. Ở bên nhau tới khi nào hành trình của hai người còn tạo ra hạnh phúc: bảo trì bảo dưỡng thường xuyên, trục trặc thì cố hết sức sửa; tới lúc không sửa được thì nhẹ nhàng để nhau đi đường riêng một cách văn minh nhất — để có thêm hai cuộc đời đáng sống thay vì hai cuộc đời thất bại.
3. Tình yêu có hạn sử dụng, nên trân trọng khoảng thời gian có nó; hết rồi thì nghĩ mình may mắn đã có một khoảng thời gian hạnh phúc, đừng nghĩ mình phí thời gian.

Lời chúc "trăm năm hạnh phúc" thật ra không xấu — người ta chúc nhau một tình yêu hạn dùng 100 năm — nhưng đừng lấy nó làm mục tiêu: cứ nghe rồi bỏ ngoài tai, tập trung sống những ngày hạnh phúc trước mặt. Bên nhau một năm hạnh phúc rồi chia tay để mỗi người đi tìm những ngày hạnh phúc khác vẫn là điều rất tốt. Hành trình sống là đi thu gom những ngày hạnh phúc; cuối đời nhìn lại có thật nhiều ngày như vậy là đã có một cuộc đời hạnh phúc.

Anh kể: anh đã trải qua hôn nhân, và nó kết thúc "một cách rất văn minh và tốt đẹp" — điều may mắn không nhiều người có. Đây là lần đầu anh nhắc tới khía cạnh riêng tư này; những gì chia sẻ là đúc kết từ chính cuộc sống của anh, để các bạn trẻ thêm tự tin làm chủ hạnh phúc của mình.