9 sai lầm tài chính cá nhân khi 30-40 tuổi

Giới thiệu 1:54

Phần tiếp của loạt bài về sai lầm tài chính cá nhân (tạm dừng hai tuần để kể chuyện Square mua lại Afterpay, công ty anh Hiếu từng đầu tư). Tuổi 30–40 là lúc đa số đã lập gia đình, có con, có bước thăng tiến trong công việc, thu nhập cao hơn — và quản lý tài chính không còn của riêng mình mà ảnh hưởng cả vợ con hay chồng con. Làm đúng thì cuộc sống nhẹ nhàng, an toàn, tập trung lo hạnh phúc gia đình; làm sai thì dễ căng thẳng tiền bạc, lâu dài ảnh hưởng hạnh phúc. Như tập trước, chia ba giai đoạn: tích lũy, chi tiêu, đầu tư.

Tích lũy

1. Không phân vai dựa trên năng lực 3:37. Mặc định thường là vợ quản lý tiền, chồng kiếm tiền về đưa vợ giữ — có lẽ từ thời vợ lo nội trợ, và vì phụ nữ thường căn cơ hơn; còn đàn ông Việt xưa nay không muốn thành người nói quá nhiều về tiền. Chủ đề tế nhị nên ai cũng né và làm theo mặc định — tiềm ẩn nhiều rủi ro. Ở công ty, quản lý tài chính là chuyện sống còn, giao cho bộ phận kế toán – tài chính có năng lực, không giao ngẫu nhiên cho ai; trong gia đình cũng vậy, không phải người vợ nào cũng có tố chất và kỹ năng đó. Với anh, xây gia đình quan trọng không kém, thậm chí hơn xây công ty. Việc đầu tiên khi về sống chung: ngồi xuống trao đổi thẳng thắn ai giỏi gì thì đảm nhận phần đó — đây là kỹ năng cứng, nên nói chuyện vô tư dựa trên kỹ năng, tôn trọng lẫn nhau, đừng để cảm xúc chen vào. Có bước này mới xây được quy trình quản lý tiền, cách phân bổ chi tiêu, rồi đầu tư lâu dài.

2. Ngại trao đổi thẳng thắn về tiền bạc 7:04. Ở công ty muốn chi gì cũng qua quy trình, bộ phận tài chính, người duyệt. Gia đình không cần phức tạp vậy, nhưng cần một "cơ cấu" quản lý: phân bổ dòng tiền thế nào, khoản nào cho ngắn hạn, khoản nào dài hạn, chiến lược đầu tư khoản dài hạn ra sao. Xuề xòa không phương pháp thì cũng rơi vào kiếm bao nhiêu tiêu bấy nhiêu. Cách hiệu quả nhất: trao đổi về mục tiêu muốn hướng tới (ví dụ tự do tài chính cho gia đình, hay mục tiêu ngắn hơn), rồi vạch lộ trình quản lý chi tiêu, tiết kiệm. Mọi thứ trong loạt bài tự do tài chính đều áp dụng được: lập bảng theo dõi thu chi, xác định mức chi tiêu căn bản và tiêu chuẩn của gia đình, thiết lập dòng tiền tích lũy cho quỹ dự phòng rồi quỹ đầu tư — chỉ khác là có hai nguồn thu nhập và nhiều khoản chi hơn. Quan trọng nhất là dám ngồi xuống nói thẳng để cả hai cùng thấy tầm quan trọng và tự giác làm, tránh cảnh một người đặt mục tiêu rồi suốt ngày nhắc người kia — cực cho người nhắc, khó chịu cho người bị nhắc.

3. Không có mục tiêu, kế hoạch tài chính rõ ràng 10:48. Ngoài quỹ khẩn cấp và quỹ dự trù, nên có kế hoạch cho mọi khoản chi lớn — điển hình là có con. Ta thường có con theo mặc định (cưới một thời gian thì có) hoặc theo độ tuổi của người phụ nữ — cũng quan trọng — nhưng ít khi hỏi đã sẵn sàng tài chính chưa, có con rồi tới đâu tính tới đó. Mua chiếc xe hơi ta còn tính trước giá xe, xăng, bảo dưỡng, bảo hiểm mỗi năm, mỗi tháng rồi mới tích lũy và mua — đó chỉ là đồ vật; còn chi phí nuôi dạy một đứa trẻ ngày nay rất tốn kém mà lại ít khi có kế hoạch kỹ, kết quả là thêm gánh nặng, căng thẳng. Hãy lập dự toán trước những gì cần chi cho con từng giai đoạn. Không cần đợi đủ tiền nuôi con tới 18 tuổi mới dám có con, nhưng ít nhất có một quỹ gối đầu vài năm — ví dụ đủ cho giai đoạn 1–2 tuổi, tới khi con một tuổi thì tính tiếp cho giai đoạn 2–3 tuổi.

Chi tiêu

4. Thuê nhà hay mua nhà 13:43 — người Việt hay mặc định mua tốt hơn vì thuê là ném tiền qua cửa sổ; không hẳn sai, không hẳn đúng, tùy trường hợp (có tập riêng phân tích kỹ). Ý chính: ngồi lập bảng cân đối — cùng nguồn vốn, ví dụ 3 tỷ, mua nhà thì tiết kiệm được tiền thuê và 5 năm sau nhà có thể tăng giá; đem đầu tư thì 5 năm sau lợi tức bao nhiêu — rồi so sánh (chưa kể lãi vay mua nhà, mức sinh lời khác nhau của từng kênh, và chi phí cơ hội khi mua nhà thì hết vốn nắm bắt cơ hội khác). Quyết định dựa trên con số, đừng theo quán tính "người ta nói mua nhà tốt hơn".

5. Mua nhà quá khả năng tài chính 16:31. Mua nhà là một trong những hoạt động dễ bị cảm xúc chi phối nhất — dễ tưởng tượng cảnh gia đình vui vẻ hạnh phúc trong đó rồi ráng mua căn quá sức. Vay nhiều thì lãi hằng tháng nhiều; nhà đắt kéo theo bảo trì, bảo hiểm và nhiều chi phí khác cao hơn; ngân sách cho việc khác bị thu hẹp, làm bao nhiêu đổ hết vào nhà, chất lượng sống giảm, không tích lũy được, bỏ lỡ cơ hội đầu tư — cuối cùng ngoài ngôi nhà không còn khoản đầu tư nào. Xác định đúng tình trạng tài chính và chọn nhà tương xứng.

6. Chi tiêu quá nhiều cho con 18:04. Ai cũng muốn điều tốt nhất cho con: đồ dùng đắt tiền, quần áo thật chất lượng. Không sai nếu dư giả; không quá dư giả thì đồ bình thường cũng không sao. Anh vốn ủng hộ mua đồ tốt dùng lâu cho đỡ tốn, nhưng trẻ con mấy năm đầu lớn rất nhanh, nhất là sơ sinh, đồ mặc 1–2 tháng đã chật — mua quá đắt thì lãng phí. Lớn hơn chút thì "không tiếc với con", mua đồ chơi đắt tiền. Theo anh, thứ tốt nhất cho con những năm đầu là tình thương và thời gian bên con: thay vì mua chiếc xe điều khiển từ xa rồi để con chơi một mình, mua giấy bìa về cùng con làm chiếc xe bằng bìa các-tông — con vui hơn nhiều, cha mẹ có kỷ niệm đẹp. Lớn hơn nữa thì cho con kiến thức, dạy điều hay lẽ phải, truyền kinh nghiệm — quý hơn cho tiền. Vừa giá trị hơn vừa tiết kiệm được nhiều để chuẩn bị cho những việc quan trọng hơn của con sau này.

Đầu tư

7. Không có chiến lược đầu tư hiệu quả 20:38. Có người quá an toàn — chỉ gửi ngân hàng — sinh lời rất chậm, trừ lạm phát có khi âm; có người quá rủi ro, dễ mất trắng thậm chí nợ nần. Hiệu quả nhất là chia danh mục thành nhiều phần: phần rủi ro cao sinh lời cao, phần trung bình, phần sinh lời ít nhưng an toàn. Trên hết phải hiểu rõ mình đầu tư vào gì, dựa trên kiến thức và quyết định của mình, không nghe người này người kia, theo số đông — lý do anh tổ chức khóa học đầu tư chứng khoán.

8. Không tích lũy cho nghỉ hưu 22:05. Tuổi 30–40 nói nghỉ hưu nghe quá sớm, nhưng đợi 40–50 mới nghĩ thì đã quá trễ. Tuổi nghỉ hưu ở Việt Nam là 60 với nam, 55 với nữ; tuổi thọ trung bình khoảng 73–75 — tức cần đủ tiền sống thoải mái 15–20 năm không làm việc. Tính chi phí hằng tháng cần rồi nhân lên (cách tính mức chi tiêu tối thiểu, tiêu chuẩn có trong loạt bài tự do tài chính). Truyền thống con cái chăm cha mẹ khi già là tốt, nhưng tự lo được vẫn tốt nhất — nhất là khi an sinh xã hội ở Việt Nam chưa cao như các nước phát triển. Muốn những năm nghỉ hưu thảnh thơi, tự chủ thì phải chuẩn bị từ khi còn trẻ.

9. Không có bảo hiểm 23:57. Nhắc tới bảo hiểm, đa số chỉ nghĩ bảo hiểm y tế khi ốm đau; còn nhiều dạng khác — từ chuẩn bị cho tương lai của con tới chuẩn bị nghỉ hưu. Anh nói mình không đủ kiến thức để nói hết, chỉ gợi mở để mỗi người tìm hiểu loại phù hợp. Bảo hiểm là thứ không ai muốn dùng tới, nhưng rất quan trọng để bảo đảm an toàn cho các mục tiêu tài chính, và giúp đầu óc thoải mái, không phải sống trong lo âu lỡ có chuyện không may là phá sản.