Hiểu đúng về Tài sản và Tiêu sản

Định nghĩa tiêu sản và tài sản 0:43

Ai cũng từng nghe hai khái niệm này, nhưng nghe và hiểu tường tận để áp dụng là hai chuyện khác; anh Hiếu thấy nhiều người còn hiểu sai. Định nghĩa rất đơn giản:

• Tài sản (asset): thứ mình sở hữu mà mang thêm thu nhập — trong quá trình sở hữu, tiền nó mang về nhiều hơn tiền bỏ ra để nuôi nó. Ví dụ ngôi nhà cho thuê, sau khi trừ mọi chi phí vẫn có lợi nhuận ròng.
• Tiêu sản (liability): thứ trong quá trình sở hữu lấy bớt tiền ra khỏi túi. Ví dụ xe hơi: xăng, bảo trì, bảo hiểm, các loại phí, bán lại thấp hơn giá mua (khấu hao) — chỉ bỏ ra, không thu về đồng nào.

Đừng để những giá trị ngoài tài chính — tiện nghi, cơ hội — làm nhập nhằng.

Lầm lẫn giữa chi tiêu và tài sản 3:37

Sai lầm phổ biến và nguy hiểm nhất là lẫn chi tiêu với tài sản. Chi tiêu (expense) là khoản chi để sở hữu một thứ, đổi lấy một giá trị khác trong cuộc sống: máy lạnh tốn điện, bảo trì, khấu hao — đổi lại sự mát mẻ, thoải mái. Chi tiêu là một tập con của tiêu sản, và chính nó khiến nhiều người lẫn lộn. Ví dụ phổ biến: mua xe hơi để "đổi lấy tiện lợi, an toàn cho gia đình", thậm chí "dùng để giao thiệp làm ăn, kiếm được nhiều tiền hơn" — nghe như đầu tư. Nhưng nó giống hệt lý giải "máy lạnh làm môi trường làm việc thoải mái nên kiếm được nhiều tiền hơn": vẫn là đổi chi phí lấy một giá trị, vẫn đang xài tiền chứ không làm ra tiền.

"Vậy cái gì cũng là tiêu sản — máy lạnh, nồi cơm điện, xe máy, quần áo — không lẽ không sở hữu gì?" Không phải; anh không kêu gọi tránh mọi tiêu sản, nếu vậy chắc chỉ còn sống như người tiền sử. Ý là gọi đúng tên thứ mình đang sở hữu — gọi đúng thì mới có cách kiểm soát và quản lý chi tiêu hợp lý.

Cùng một loại sở hữu có thể là tài sản hoặc tiêu sản 7:06

Chiếc xe hơi dùng cho cá nhân, dù mang lại an toàn, tiện nghi hay cơ hội kinh doanh, vẫn là tiêu sản. Đem nó cho thuê, mỗi tháng sau khi trừ hết chi phí kể cả khấu hao vẫn còn dương, thì cùng chiếc xe đó thành tài sản.

Một câu nổi tiếng: người giàu sở hữu tài sản, người nghèo chỉ có chi phí, người trung lưu sở hữu tiêu sản mà tưởng là tài sản. Người giàu dùng tiền mua ngày càng nhiều tài sản, tài sản lại mang tiền về. Người nghèo có thu nhập chỉ vừa đủ chi phí tối thiểu (cơm ăn áo mặc), không dư đồng nào — chỉ còn cách cắt chi phí thêm, hoặc nếu đã tối thiểu thì phải tăng thu nhập. Nhưng tăng thu nhập rồi lại thường rơi vào vòng lẩn quẩn khác: nâng chi tiêu theo — điện thoại mới, quần áo hàng hiệu, xe hơi, đồ đắt tiền — chi phí bám sát thu nhập, vẫn sống paycheck to paycheck, nguy hiểm hơn là tiêu quá cả thu nhập. Lúc đó liability mang thêm nghĩa thứ hai trong tiếng Anh: nợ nần. Đã vướng nợ thì chất lượng sống giảm ngay, bên ngoài hào nhoáng tới đâu mà trong đầu lúc nào cũng căng thẳng chuyện trả nợ thì không thể thoải mái. Nhiều người trông bảnh bao, đi xe xịn mà nợ nần chồng chất. (Cách thoát vòng xoáy nợ có trong loạt bài tự do tài chính.)

Một nhóm nhỏ làm được việc khó hơn: thu nhập tăng mà vẫn giữ mức chi tiêu cũ, hoặc chỉ tăng một phần nhỏ, rồi dành phần lớn để sở hữu tài sản. Có thể là một công việc kinh doanh riêng — không cần cao siêu như công ty, tập đoàn, chỉ cần vừa sức và mỗi ngày mang thêm tiền về. Hoặc cách "đơn giản" hơn (trong ngoặc kép) là sở hữu cổ phiếu — nhờ những công ty giỏi kinh doanh dùng tiền của mình, đổi lại được chia lợi nhuận qua cổ tức hoặc giá cổ phiếu tăng; vẫn cần kiến thức để chọn cổ phiếu tiềm năng và an toàn. Hay mua nhà, mua xe cho thuê. Thứ gì mang thêm tiền vào túi trong quá trình sở hữu thì là tài sản.

Tóm lại: giữ thu nhập luôn cao hơn chi tiêu; có dư thì giữ chi tiêu như cũ, chuyển ngay phần dư sang sở hữu càng nhiều tài sản càng tốt, tránh tối đa tiêu sản không cần thiết; tài sản lại đổ ngược về làm thu nhập tăng thêm — hiệu ứng cộng dồn, con đường nhanh nhất tới tự do tài chính về dài hạn.

Cách phân bổ tài sản và tiêu sản 13:39

"Cứ làm lụng cực khổ, sống nay chết mai thì chừng nào mới được hưởng — có phải đang làm nô lệ cho tiền?" Anh cho đó là câu hỏi đúng; mục đích là cuộc sống chất lượng, trải nghiệm nhiều thứ. Câu trả lời của anh:

1. Lúc còn trẻ, cố xây tự do tài chính tới mức escape velocity (vận tốc thoát) — tài sản đủ để cuộc sống không còn bị tiền chi phối cho phần đời còn lại. Không có nghĩa tuổi trẻ phải sống không chất lượng: lúc trẻ còn sức khỏe, có rất nhiều cách trải nghiệm mà không cần tiêu nhiều, để dành tiền mua tài sản.
2. "Mua bằng tài sản" — cách anh hay áp dụng. Muốn có xe hơi, thay vì bỏ 1 tỷ mua xe rồi chịu đủ chi phí, anh tính theo hướng thuê: chiếc xe đó thuê khoảng 20 triệu/tháng, thì anh đặt mục tiêu sở hữu một tài sản tự mang về 20 triệu/tháng và dùng tiền đó thuê xe. Tài sản đó có thể cần nhiều hơn 1 tỷ, nên lâu hơn mới có xe, nhưng thứ mình sở hữu luôn là tài sản — vẫn "có xe" một cách gián tiếp.
3. Công thức 10% (tự đặt cho mình, không phải công thức chính thức): khi bắt buộc phải sở hữu tiêu sản, anh cho phép tối đa 10% tổng tài sản dành cho tiêu sản. Tài sản 1 tỷ thì tối đa 100 triệu tiêu sản — và đó là trần, càng ít càng tốt.