Ra đi trọn vẹn

Ra đi trọn vẹn 0:43

Anh Hiếu luôn mang theo mình một tấm thẻ — không phải thẻ ngân hàng hay bằng lái — mà là thẻ thành viên của một tổ chức hỗ trợ chết êm ái (an tử) ở Thụy Sĩ; vì điều khoản của YouTube nên anh không nêu tên tổ chức. Ý nghĩa của nó chính là tiêu đề tập này: ra đi trọn vẹn.

Câu chuyện về người anh, người thầy 1:32

Khá lâu trước, khi anh làm ở một công ty tư vấn chiến lược ở Úc, anh thân với một đồng nghiệp — đúng hơn là một người anh, người thầy, hơn anh mười mấy tuổi: anh khoảng 35, người ấy đã ngoài 50. Ở Úc, khác Việt Nam, người ta rất rạch ròi giữa công việc và đời tư, ít khi kết thân như ở mình; hai người là ngoại lệ — quen nhau từ một dự án chung, hợp nhau nên thân dần; biết anh sống độc thân một mình, cuối tuần vợ chồng người ấy thỉnh thoảng rủ anh tới nhà ăn uống. Sau này anh chuyển công ty, ít gặp hơn, nhưng vẫn giữ thói quen thỉnh thoảng hẹn ăn tối, uống chai bia cập nhật cho nhau. Rồi một thời gian không gặp — anh kẹt dự án ở một tiểu bang khác, bay đi bay lại suốt; còn người ấy, mãi sau anh mới biết, là vì sức khỏe bắt đầu có vấn đề.

Có ai từng bất ngờ khi một người thân, người bạn đang hoàn toàn khỏe mạnh, một ngày đi khám thì được báo bệnh đã ở giai đoạn cuối? Với anh, đó là lần đầu. Trong một buổi ăn tối như thường lệ, người ấy báo bác sĩ nói mình mắc bệnh hiểm nghèo, đang bước vào giai đoạn cuối. Anh bán tín bán nghi không biết thật hay đùa, vì nét mặt người ấy không buồn bã, vẫn điềm tĩnh, thoải mái như mọi khi, bên ngoài cũng không có vẻ bệnh nặng; anh chỉ mong là đùa. Nhưng là thật. Người ấy nói đã quyết định không xạ trị, hóa trị, vì xác suất chữa được rất thấp, và không muốn những ngày cuối đời kết thúc trong đau đớn, hình ảnh cuối cùng người thân thấy chỉ là một thân thể xơ xác. Đó là lần đầu anh nghe tới hoạt động an tử — những tổ chức giúp người mắc bệnh hiểm nghèo được chủ động ra đi theo ý mình (ai từng xem phim Me Before You — "Trước ngày em đến" — chắc nhớ chi tiết nhân vật nam chính cũng chọn tới Thụy Sĩ).

Ban đầu anh phản ứng như đa số người thân của người ấy: "còn nước còn tát", cứ cố, biết đâu vẫn có xác suất chữa được. Nhưng người ấy giải thích, và những lời đó để lại cho anh rất nhiều suy nghĩ tới tận hôm nay: cả đời mình đã sống rất trọn vẹn, những gì muốn làm đã làm hết, cuộc đời đã rất đẹp, rất viên mãn — nên không muốn những khoảnh khắc cuối là những khoảnh khắc đau đớn, xấu xí. Lần cuối anh gặp người ấy là khi may mắn được mời cùng gia đình ra sân bay Sydney tiễn — người ấy chỉ cho mọi người tiễn tới sân bay, không cho ai đi cùng sang Thụy Sĩ, vì muốn hình ảnh cuối cùng mọi người thấy là trọn vẹn, tươm tất nhất. Anh vẫn nhớ như in: người ấy cùng cô y tá bước vào khu làm thủ tục xuất cảnh, mặc bộ com-lê phẳng phiu, vẫn đi thẳng lưng; trước khi khuất sau khu xuất cảnh, quay lại nhìn mọi người và cười rất tươi — hình ảnh cuối cùng, rất đẹp và trọn vẹn.

Nỗi sợ của tôi 7:46

Sẽ có người khó tính nói làm vậy là ích kỷ, chỉ quan tâm hình ảnh của mình mà không nghĩ tới cảm xúc người ở lại; nhưng nhìn rộng và bao dung hơn thì anh phần nào ủng hộ. Từ lâu anh cũng mang một nỗi sợ gần giống: sợ những ngày cuối đời là một thân thể tiều tụy nằm rên rỉ trên giường, nhất cử nhất động phải có người giúp, "xin lỗi chứ" đến đi vệ sinh cũng không tự đi được — khi đó cuộc sống không còn chút chất lượng nào; với anh, cố níu kéo những ngày như vậy không khác gì những ngày bị tra tấn, đau đớn thể xác kèm đau đớn tinh thần khi thấy mình nằm đó làm khổ gia đình, người thân. Ta cũng từng chứng kiến những trường hợp cố níu kéo một cuộc sống thiếu chất lượng cho ai đó, rồi cuối cùng họ vẫn ra đi nhưng để lại những món nợ khổng lồ cho người ở lại, thậm chí tán gia bại sản. Khi sống ta đã cố chủ động sống trọn vẹn, sao khi ra đi lại không thể ra đi trọn vẹn như vậy? Có những vĩ nhân, những vị tướng vào sinh ra tử, cả đời sống hiển hách hiên ngang, để rồi cuối đời ta bắt họ viết một trang cuối nguệch ngoạc — những ngày nằm rên rỉ trên giường — vô tình làm xấu đi cả một cuộc đời đã sống rất trọn vẹn. Với anh, được ra đi trọn vẹn cũng quan trọng như được sống trọn vẹn.

Anh nhấn mạnh: điều này hoàn toàn khác xa những suy nghĩ tiêu cực về tự sát. Hơn ai hết anh tự nhận mình rất "tham sống sợ chết"; điều duy nhất làm anh sợ hơn cái chết là sống những chuỗi ngày không còn chút chất lượng nào, vừa khổ mình vừa khổ người xung quanh. Và muốn ra đi trọn vẹn thì trước hết phải sống một cuộc đời trọn vẹn. Ở tập 33 anh từng nói: rất nhiều người sẵn sàng để sống, nhưng rất ít người nói được mình đã sẵn sàng để chết — muốn bình thản ra đi thì phải sống một cuộc đời đáng sống, thực hiện được mọi dự định, mọi ước mơ.

Vì vậy sau khi người anh ấy ra đi, anh trở thành thành viên của chính tổ chức đó: mỗi năm đóng góp một khoản, đổi lại một lúc nào đó trong tương lai — mong là rất xa — nếu không may phải quyết định ra đi, họ sẽ lo thủ tục và chuẩn bị mọi thứ chu đáo nhất. Nhưng đó chỉ là lý do phụ. Lý do chính là một lời tự hứa: phải cố sống trọn vẹn nhất có thể — vì anh biết mình tham sống, nên nếu chưa thật sự sống trọn vẹn cuộc đời may mắn có được này thì chắc chắn sẽ không sẵn sàng dùng tấm thẻ đó. Anh cũng không chắc mình làm được những điều đang dự định; có thể tới lúc đối mặt cái chết, bản năng sống trỗi dậy và anh không dám ra đi — điều đó không quá quan trọng. Quan trọng là mỗi khi cầm tấm thẻ trên tay, nó như một tấm gương để anh dừng lại tự hỏi: những gì đang làm có dẫn tới một cuộc đời trọn vẹn hơn không; quyết định sắp đưa ra có dẫn tới hối tiếc sau này không. Nghe như chuyện từ bỏ cuộc sống, tiêu cực, nhưng mục tiêu là một cuộc đời trọn vẹn hơn, ít hối tiếc nhất có thể — có lẽ vì vậy tấm thẻ không mang màu đen u ám của cái chết mà mang màu xanh — người ta nói màu của hy vọng.