Hành trình tự do tài chính - Phần 2

Niềm vui khi được chia sẻ 0:44

Tuần qua anh Hiếu khá bận — lần đầu bay lại sau hơn một năm gần như không đi đâu, một chuyến ngắn trong nội địa Úc nhưng với những người đồng hành rất đặc biệt và mục đích rất hay. Làm podcast cho anh một niềm vui mới: mỗi tuần ngồi xuống chia sẻ, như cuối tuần trò chuyện với những người bạn ở xa. Có người hỏi sao không làm nhiều hơn một tập mỗi tuần — vì thời gian trong tuần anh dành hết cho công việc: cố vấn cho chính phủ, cho thêm một số công ty, và đang viết một cuốn sách; làm gì anh cũng cố làm thật chỉn chu nên tốn thời gian. Tạm hẹn mỗi tuần một tập vào thứ Bảy hoặc Chủ nhật.

Sơ lược phần 1 2:49

Anh không nghĩ tập trước được đón nhận nhiều vậy: thứ nhất, anh tưởng tài chính cá nhân ít người quan tâm, nhưng vẫn làm vì mục tiêu không phải lượt xem mà tạo giá trị, nhất là cho người trẻ — chỉ cần mang lại hiệu ứng tích cực cho vài người là xứng đáng công sức; thứ hai, tập đó đào sâu vào cái why — như học lý thuyết trước khi thực hành, lúc nào cũng chán hơn, nhưng hiểu rõ mình định làm gì và vì sao làm là rất quan trọng (ai chưa nghe tập 1 nên nghe trước). Kết quả bất ngờ: rất nhiều tin nhắn, email nói được truyền cảm hứng, rất nhiều bình luận — anh không kịp trả lời hết nhưng đọc hết. Từ tập này có thêm slide minh họa, nên xem trên YouTube.

Tổng quan toàn bộ hành trình 5:41

Lần này anh cho thấy toàn bộ hành trình ngay từ đầu: 12 bước, chia 4 giai đoạn.

Giai đoạn 1. Mốc 1, nợ nần, là một "cột mốc âm" — xuất phát điểm của hầu hết người trẻ ở nước ngoài, vào đời kèm khoản nợ vay chính phủ để học đại học (student debt). Mốc 2, "ăn bám" gia đình — xuất phát điểm của hầu hết người Việt Nam, như vạch số 0: không âm như các bạn nước ngoài nhưng cũng chưa có gì trong tay. Mốc 3, đi làm và tự nuôi được mình — đa số người trẻ đang ở đây, và rất nhiều người dừng lại ở đây cả đời, sống "làm tháng nào xài tháng đó", rất rủi ro — có gì đột xuất là khó xoay xở. Vì vậy ba mốc chung một giai đoạn: căng thẳng và bất an.

Bước theo dõi và hành động 8:03

Giai đoạn 2 (gọi văn vẻ là "khai sáng", nhưng nghe "đao to búa lớn" nên anh gọi bình dân). Bước 4, lập kế hoạch theo dõi và kiểm soát chi tiêu — rất quan trọng vì giúp tính ra những mốc tài chính căn bản, đặc biệt hai con số mức chi tiêu tối thiểu và mức chi tiêu tiêu chuẩn, dùng để tính các cột mốc sau. Bước 5, xóa nợ — triệt tiêu hết nợ xấu đang có: phân biệt nợ xấu và nợ tốt, cách ưu tiên (prioritize) từng khoản nợ để biết xử lý khoản nào trước, khoản nào sau, rồi lên lộ trình xử lý. Xong bước này đã là thành công rất lớn — cuộc sống nhẹ nhàng hơn nhiều vì không còn áp lực nợ nần. Bước 6, thiết lập dòng tiền: để tiền chạy hết về một chỗ thì khó quản lý, dễ tiêu phạm vào khoản lẽ ra không nên tiêu — anh sẽ hướng dẫn chia dòng tiền thế nào: tài khoản chi tiêu hằng ngày (everyday account), tài khoản tiết kiệm (savings account), quỹ khẩn cấp (emergency fund) và quỹ dự trù (sinking fund, có nơi gọi rainy-day fund) — chúng là gì, khác nhau ra sao, vì sao nên thiết lập, cách tính tỷ lệ hợp lý cho từng loại. Xong thì có "đường băng" (runway) cần thiết, biết cụ thể nếu có chuyện bất ngờ thì cầm cự được bao lâu mà chất lượng sống không bị ảnh hưởng — vừa tạo hành lang an toàn tài chính, vừa loại bỏ cảm giác bất an về tiền.

Tích lũy và đầu tư 11:12

Giai đoạn 3 — tiếng Anh là wealth building (xây dựng sự thịnh vượng, dịch ra "nghe hơi hài" nên anh gọi là tích lũy và đầu tư). Xong bước 6 là đã củng cố được hậu phương vững chắc; giờ là lúc "chiêu mộ quân sĩ ra trận". Anh mượn cách nói của Kevin O'Leary, giám khảo và nhà đầu tư nổi tiếng của chương trình Shark Tank ở Mỹ: ông coi tiền của mình như những chiến binh, mỗi ngày thả ra trận, và cuối ngày muốn chúng mang về thêm nhiều "tù binh" — hình ảnh vui cho việc làm sao để tiền đẻ ra tiền. Có vốn mới nói chuyện đầu tư được, nên giai đoạn này bắt đầu bằng hai hoạt động song hành: xây chương mục đầu tư kèm phương châm quản lý nó, và tiếp tục tạo thêm thu nhập thụ động (passive income). Hai việc luôn đi đôi vì đó là nguyên tắc căn bản của bất kỳ hoạt động tài chính nào — như câu nổi tiếng: người quản lý tài chính giỏi luôn tập trung vào hai việc, giảm chi và tăng thu. Sau một thời gian tích lũy được một nguồn vốn nhất định thì sang đầu tư: chọn mô hình đầu tư hiệu quả, phân chia tỷ lệ danh mục (portfolio) an toàn theo kinh nghiệm của anh. Ba bước giai đoạn này có thể làm xen kẽ, không nhất thiết tuần tự; và có thể kéo dài khá lâu.

Giai đoạn gặt hái trái ngọt 13:44

Giai đoạn 4 — tự do tài chính, "cõi niết bàn" ta hướng tới, với ba cột mốc nhiều người hay lẫn lộn:

• An toàn tài chính (Financial Security) — đủ tiền đảm bảo mức sống cơ bản tới cuối đời; lỡ bất khả kháng không làm việc được nữa thì vẫn có mức sống tối thiểu.
• Độc lập tài chính (Financial Independence) — dẫn tới khái niệm FIRE (Financial Independence, Retire Early): có thể ngưng làm việc mà mọi nhu cầu liên quan tới tiền vẫn được đảm bảo ở mức mình mong muốn; không còn phải đổi thời gian lấy tiền — mở ra vô số cánh cửa khác.
• Tự do tài chính (Financial Freedom) — tầng cao nhất mà ai theo hành trình này cũng muốn tới: hoàn toàn tách khỏi ảnh hưởng của tiền, tiền trở thành công cụ phục vụ những mục tiêu khác. Anh sẽ hướng dẫn cách tính từng mốc và phân biệt độc lập tài chính với tự do tài chính — vì sao tự do tài chính thường tới sau độc lập tài chính nhưng đôi khi lại tới trước, và vì sao nó mới là đích đến sau cùng: khi tiền không còn ảnh hưởng tới chất lượng sống nữa.

Đây là công thức do anh tự đúc kết, có thể khác công thức của người khác, nhưng qua trải nghiệm của mình anh tin nó rõ ràng và hiệu quả. Hành trình rất dài — đi từ bước này sang bước kia đôi khi mất nhiều năm — đòi hỏi quyết tâm và kiên trì rất lớn; anh cũng đã phạm nhiều sai lầm mới rút ra bài học cho từng bước, mong giúp người nghe tránh được, tiết kiệm thời gian và công sức. Riêng việc vạch ra được lộ trình và nhìn thấy toàn bộ bức tranh đã khiến anh rất hứng thú; mỗi tập chỉ cần thêm một chút cảm hứng để cuối loạt bài đủ động lực bắt tay vào làm.