Minimalism - Cuộc sống tối giản

Giới thiệu về Minimalism 1:01

Ngoài tự do tài chính, một phương châm khác tác động rất tích cực tới cuộc sống của anh Hiếu nhiều năm qua là sống tối giản (minimalism). Khác đa số — tìm thấy tự do tài chính trước rồi vì cần cắt giảm chi phí mà tìm tới tối giản — anh tìm thấy tối giản trước, rồi nó dẫn anh tới tự do tài chính.

Nhìn lại trước đây: làm ra kha khá tiền nhưng không biết quản lý chi tiêu nên mua sắm rất tùy tiện, thậm chí có thú sưu tầm mà giờ nghĩ lại thấy sợ — nước hoa. Từ nhỏ đã thích mùi hương, đi làm có tiền là đi mua nước hoa vô tội vạ, nhiều lần mua chỉ vì thích mua chứ về không xài; tới nay đã tặng không biết bao nhiêu người mà vẫn còn hơn 30 chai trên tủ — "di chứng" vẫn còn. Đồ đạc khác cũng vậy: mua về xài vài lần rồi để vào một góc, ngày càng nhiều, chiếm không gian, năm thì mười họa mới dùng. Cho tới một lần tình cờ nghe một người bạn chia sẻ — không về tối giản, nhưng anh bắt được từ khóa minimalism — tìm hiểu thì càng bị cuốn hút vì quá đúng với tình trạng và cảm giác của mình; hóa ra trên thế giới có rất nhiều người như anh, đang tìm cách thoát ra qua phương châm này. Sau nhiều năm thực hiện, anh tự tin nó tạo ra rất nhiều giá trị, nhất là cho người trẻ. Tập này chỉ gói ở những điều tích cực nó mang lại.

Chủ nghĩa tiêu dùng và thẻ tín dụng 5:03

Đối nghịch với minimalism là chủ nghĩa tiêu dùng (consumerism): minimalism cổ vũ lối sống dựa trên những gì ta cần, còn consumerism cổ vũ lối sống dựa trên những gì ta muốn. Về kinh tế, nó không hẳn xấu: mua sắm đẩy sức mua lên, chính phủ thu nhiều thuế hơn, công ty có thêm lợi nhuận đổ lại vào nghiên cứu phát triển, tạo phát minh mới thu hút người mua — vòng lặp ấy giúp xã hội đi lên. Nên hầu hết các nền kinh tế đều cổ vũ nó; mỗi lần khủng hoảng, động thái đầu tiên của chính phủ thường là in thêm tiền, hạ lãi suất — kích cầu, nói dân dã là kích thích mua sắm để guồng máy chạy lại.

Nhưng zoom vào từng cá nhân, từng gia đình thì bức tranh khác, theo anh nhiều trường hợp là không tốt. Quảng cáo là ngành mang lại lợi nhuận rất lớn — Facebook, Google thuộc hàng công ty lớn nhất thế giới đều sống chủ yếu nhờ quảng cáo — và qua đó, ngày qua ngày, các công ty bơm vào tiềm thức ta những nhu cầu không hẳn ta cần. Tới đây chưa nghiêm trọng nếu mọi người vẫn tiêu trong khả năng tài chính. Nhưng một phát minh "vĩ đại" — hay đúng hơn "kinh khủng" — của chủ nghĩa tiêu dùng là thẻ tín dụng: người tiêu dùng có thể mua nhiều hơn khả năng tài chính, lấy đồ về rồi ghi nợ, cuối tháng không đủ tiền thì dời sang tháng sau và trả lãi — một nguồn thu chính của ngân hàng. Thống kê anh đọc khoảng 12 năm trước: trung bình mỗi người Mỹ nợ thẻ hơn 6.000 USD, chưa kể các khoản nợ khác. Mọi người vô tư mua sắm, vô tư mắc nợ; mắc nợ thì phải làm việc trả nợ — nhiều khi là việc mình không thích, chỉ vì cần tiền trả nợ; làm việc căng thẳng như vậy thì cuối tháng lãnh lương lại đi mua sắm tự thưởng — càng mua càng nợ, vòng lặp chạy mãi. Công ty bán thêm hàng, chính phủ thu thêm thuế; chỉ người tiêu dùng chịu thiệt — và tin buồn là công ty và chính phủ cũng không có nhu cầu giúp ta thoát ra, vì họ cần nền kinh tế vận hành như vậy.

Anh thấy nó giống phim Ma trận: một thế giới giả tưởng mà mọi người đều đang ngủ, mọi cảm nhận đều qua sự kiểm soát của một hệ thống máy, chỉ vài người thức tỉnh và thoát ra. Đa số sinh ra, lớn lên rồi bị cuốn vào dòng chảy mua sắm, tiền bạc, nợ nần. Theo một số thống kê, khoảng 70%, có thống kê tới 85% người đi làm không thích công việc mình đang làm — mỗi ngày đi làm là một ngày rất dài, chỉ mong tới giờ tan sở; trong khi mọi lúc mọi nơi quảng cáo rót vào tai "bạn đã quá mệt mỏi, hãy tự thưởng cho mình sản phẩm này"; nghe riết thành vô thức, tưởng sản phẩm đó sẽ gỡ gạc được chất lượng sống, thật ra lại cuốn ta sâu hơn vào vòng xoáy tiêu dùng. Theo anh, có hai công cụ thoát ra: tự do tài chính và sống tối giản.

Gánh nặng khi sở hữu quá nhiều đồ 14:11

Mở tủ quần áo ra xem có bao nhiêu bộ mua mà ít khi mặc — có thống kê cho rằng trung bình người ta chỉ mặc khoảng 20% số quần áo mình có, 80% nằm yên một góc năm này qua tháng nọ, vậy mà vẫn tiếp tục mua thêm. Nhìn quanh nhà cũng vậy: bao nhiêu món thật sự dùng thường xuyên, bao nhiêu món phủ bụi. Hai vấn đề: lãng phí tiền bạc, và quan trọng hơn, chất lượng sống đi xuống. Nhà chật chội, bề bộn — theo các nghiên cứu, riêng điều đó đã ảnh hưởng trực tiếp tới cảm xúc và sức khỏe. Có nghiên cứu thú vị: một lý do người ta thích đi nghỉ ở resort là ngoài cảnh đẹp, mọi thứ ở đó ngăn nắp, tiện nghi hơn căn nhà bề bộn của họ — trong khi lẽ ra ngôi nhà phải là nơi ấm áp, tiện nghi nhất. Trừu tượng hơn, sở hữu quá nhiều của cải vô hình trung thành gánh nặng trên vai, khiến ta không nhúc nhích đi đâu được: một công ty ở thành phố khác, nước khác mời một công việc mình thích, nhìn lại đống đồ đạc tài sản là phải đắn đo — tự giới hạn không gian sống trong một thành phố, một nước. Còn anh, nếu mai có công ty ở London hay New York mời một công việc anh thích, trong một tuần là anh có thể xếp hết đồ đạc lên đường mà không lo gì. Đó là sự tự do tối giản mang lại — theo anh là giá trị lớn nhất.

Những lợi ích tiêu biểu 15:18

1. Chất lượng sống cao hơn. Một bộ suit chất lượng (đồ "tailor-made") khoảng 2.000–5.000 USD, bộ bình thường khoảng 500–700 USD. Trước đây anh mua rất nhiều bộ bình thường; giờ chỉ có một, hai bộ chất lượng trong tủ. May tỉ mỉ bằng chất liệu đắt tiền nên tuổi thọ cao hơn nhiều: bộ bình thường khoảng 1–2 năm phải thay, còn có bộ anh đã mặc tới năm thứ năm mà chất lượng vẫn gần như hoàn hảo — năm năm đó trước đây phải mua mấy lần. Chưa kể mặc vừa khít, thoải mái và tự tin. Một đằng mua nhiều bộ mà mặc chẳng bao nhiêu lần rồi bỏ đi mua bộ mới, một đằng dùng trọn vẹn món mình bỏ tiền ra và lần nào dùng cũng thoải mái — sở hữu ít đi giúp tập trung vào chất lượng. Điều này đúng với gần như mọi đồ vật, từ quần áo, giày dép tới xe cộ, đồ trong nhà; nên giờ cần mua gì anh thường chọn món tốt nhất có thể — chi phí ban đầu cao hơn, nhưng xét cả vòng đời thì tiết kiệm hơn.

Tiết kiệm thời gian khi sống tối giản 18:00

2. Tiết kiệm thời gian. Trước đây mỗi lần mua quần áo phải đi vòng vòng tìm mẫu hợp, thử tới thử lui xem bộ nào vừa size, vì không phải hãng nào cũng làm đúng size tiêu chuẩn. Giờ, qua nhiều năm sàng lọc, anh đã chọn ra những thương hiệu hợp nhất với mình cho từng loại đồ — đồ mặc thường ngày (casual), đồ đi hiking, camping, đồ trang trọng (formal) — thậm chí biết cả mẫu nào của hãng nào hợp với mình. Không còn đi lang thang mua sắm ngẫu nhiên; anh có những khung thời gian nhất định để mua một loạt đồ mới, biết rõ cần mua gì, ở cửa hàng nào, kệ nào, size nào — đa số trường hợp không cần mặc thử. Tổng thời gian mua sắm rút ngắn rất nhiều, và mọi thứ mua về đều là đồ chất lượng nhất, đúng phong cách nhất, nên dùng 100% — không còn cảnh mua về rồi 80% bỏ xó.

Lợi ích thứ tư khi áp dụng tối giản 21:02

3. Tiết kiệm tiền hơn. Ngoài chuyện đồ chất lượng tiết kiệm hơn xét cả vòng đời, anh tối ưu thêm: biết rõ cần mua món gì của thương hiệu nào nên lập sẵn danh sách, cài thông báo từ các thương hiệu mình thích; hễ có chương trình giảm giá trúng món trong danh sách là được báo, cần thì đặt — nhiều trường hợp không phải trả giá gốc mà vẫn mua đúng món mình cần.

4. Cân nhắc nhiều hơn mỗi lần mua sắm. Làm trong lĩnh vực trải nghiệm khách hàng, anh biết khá rõ các thủ thuật kích thích hành vi mua sắm, nên cũng có vài thủ thuật chống lại: cần mua món nào, sau khi tìm hiểu đủ thông tin, thay vì lướt website, anh đưa nó vào một danh sách "những món dự định mua" rồi tạm quên đi. Nếu sau một thời gian, trong sinh hoạt hằng ngày vẫn có việc khiến anh cần dùng tới món đó, anh đánh dấu thêm một ngôi sao; đủ một số sao nhất định thì mới mua. Ngược lại, xem lại mà không có ngôi sao nào thì xóa khỏi danh sách. Khó khăn như vậy vì giờ với anh, mỗi món đồ mua thêm là thêm một gánh nặng trên vai; giá trị nó mang lại không đủ cân bằng gánh nặng thì không mua — thà mất đôi chút tiện nghi để đổi lấy cuộc sống nhẹ nhàng. Anh cũng tập được thói quen buông bỏ đồ đạc: trước giữ nhiều món vì gắn với kỷ niệm — bỏ thì tiếc, giữ thì cứ nằm đó, đi đâu cũng phải kè kè tha theo; giờ anh chỉ giữ kỷ niệm trong đầu, cùng lắm scan hay chụp ảnh lưu vào máy tính, rồi cho món đồ đi người cần nó hơn.

Không gian sống gọn gàng hơn 23:19

5. Nhà lúc nào cũng gọn gàng — vì có bao nhiêu đồ đâu mà bừa. Mỗi sáng ăn sáng trong không gian thoáng đãng, sạch sẽ, ngồi vào bàn làm việc ngăn nắp — tạo thêm rất nhiều năng lượng tích cực, mà lại chẳng mấy khi phải dọn; "muốn bừa có khi còn khó hơn gọn".

Và quan trọng nhất, nhắc lại: tối giản trả lại cho anh tự do — đi tới sống ở bất kỳ đâu, hành trang rất gọn; rời một nơi chỉ mang theo trải nghiệm, không tha thêm món đồ nào. Tập này mới nói về khía cạnh vật chất; tối giản còn ở tài chính, phương châm sống, cả cách suy nghĩ. Nếu tự do tài chính giúp anh không còn phụ thuộc tiền bạc, thì sống tối giản giúp anh không còn phụ thuộc vật chất.