Tinh thần Minimalism: Biết đủ để hạnh phúc

Sơ lược tập trước 0:51

Sau tập đầu về sống tối giản, nhiều người muốn nghe thêm — nhất là áp dụng tối giản vào những khía cạnh ngoài vật chất. Anh Hiếu đi vào gốc rễ triết lý, bắt đầu từ chuyên môn của mình là quản lý và xây dựng sản phẩm số. Anh hay nói với nhân viên: làm một sản phẩm có đủ mọi tính năng thì ai làm cũng được — anh gọi là làm sản phẩm "kiểu làm biếng", không cần tư duy gì nhiều, có ý tưởng nào là bê vào, thậm chí không cần ý tưởng, nghe đầu này một chút đầu kia một chút rồi đổ hết vào — và kết cục thường không thành công. Ngược lại, khó nhất là xác định đâu là tính năng giá trị nhất cho người dùng rồi dồn toàn bộ năng lực công ty vào đó — tốn công hơn nhiều: thử nghiệm, rút kinh nghiệm, tối ưu, sàng lọc kỹ lưỡng — để ra những sản phẩm trông đơn giản nhưng tập trung tối đa vào giá trị, tạo trải nghiệm tốt nhất.

Cuộc sống cũng vậy: không tìm ra điều giá trị nhất để tập trung vào thì đời bị vương vãi đủ thứ, phần đông không tạo ra giá trị, tệ hơn còn gây tác động xấu. Cuộc đời là sản phẩm quan trọng nhất ta phải thiết kế và vận hành sao cho tối ưu; không chịu bỏ thời gian công sức suy nghĩ thì nó cũng thành "nồi lẩu thập cẩm" như những sản phẩm kém chất lượng. Định nghĩa anh rút ra sau nhiều năm: minimalism là hành trình sàng lọc dần những thứ không tạo ra giá trị, để không còn tốn năng lượng vô ích cho chúng, từ đó mở đường tập trung sống với những thứ tạo ra nhiều giá trị nhất.

Kinh nghiệm của tôi về cuộc sống tối giản 4:24

Áp vào vật chất — ví dụ bộ suit ở tập trước: người tối giản cổ vũ sở hữu ít vì xác định 100 bộ đồ không làm cuộc sống chất lượng hơn, mà còn tốn kém, lãng phí, nặng nề, mất tự do. Anh nhìn lại thấy mình chỉ cần ba bộ, nên bỏ 97 bộ kia để tập trung vào chất lượng ba bộ đó, sống nhẹ nhàng, tự do hơn; có người chỉ cần một bộ thì bỏ 99 bộ, còn nhẹ hơn anh; có người cả đời không bao giờ mặc suit thì bỏ hẳn danh mục đó, dùng tiền dư để mua thứ khác mình thích. Tất cả dựa trên việc quay về tìm xem điều gì làm mình hạnh phúc — mình cần gì, muốn gì, và quan trọng là muốn bao nhiêu — rồi sống vừa vặn với nhu cầu: không nhiều hơn, nhưng cũng không cần ít hơn. Có người tối giản cứ chạy theo số món càng ít càng tốt, tới mức thấp hơn cả nhu cầu — theo anh là không đúng. Nắm được gốc rễ này thì áp dụng được vào mọi khía cạnh, không chỉ vật chất.

Áp dụng vào công việc 8:05

Thiết kế sản phẩm. Ai làm UX đều biết một giao diện (interface) chất lượng thường là giao diện đơn giản — và càng đơn giản càng khó thiết kế. Bản chất quản trị sản phẩm là đi tìm câu trả lời: tính năng nào tạo nhiều giá trị nhất, để dồn toàn bộ nỗ lực vào đó và gạt đi những tính năng linh tinh. Câu nổi tiếng của Steve Jobs: đơn giản khó hơn phức tạp; phải nỗ lực rất nhiều để tư duy cho rõ ràng mới làm ra được sự đơn giản — nhưng cuối cùng rất xứng đáng.

Quản trị doanh nghiệp. Anh làm việc với nhiều lãnh đạo doanh nghiệp, lớn có nhỏ có, cả startup, và chứng kiến nhiều chủ doanh nghiệp vừa lập công ty xong đã dựng ngay cấu trúc nhân sự, tuyển người vào các vị trí — quên rằng nhu cầu lớn nhất giai đoạn đầu là kiểm chứng mô hình kinh doanh (business model canvas), ý tưởng, sản phẩm, xem thị trường có thật sự cần không, rồi mới làm gì thì làm. Việc kiểm chứng đó không cần cả bộ máy, đôi khi chỉ một người sáng lập, cùng lắm thêm vài cộng sự. Rồi khi đã tìm ra mô hình hợp lý, công ty tăng trưởng thêm chút, nhiều nhà sáng lập mặc định nghĩ ngay tới gọi vốn quỹ đầu tư mạo hiểm (venture capital) — trong khi không phải mô hình nào cũng hợp; con đường đó chỉ dành cho ai muốn tăng trưởng thật nhanh, có thể vài trăm phần trăm mỗi năm, để tạo ra công ty thật lớn. Không phải doanh nghiệp nào cũng cần thay đổi thế giới; đôi khi chỉ cần một doanh nghiệp vừa phải, dòng tiền dương đủ tạo thu nhập cho mình và nhân viên — không nhất thiết phải tìm VC. Hai ví dụ người đi theo lối mòn, quên nhu cầu thật của mình rồi ôm vào người những thứ vượt ngoài nhu cầu đó; triết lý tối giản giúp họ quay lại xác định mình cần gì, mốc đủ ở đâu, rồi xây mọi thứ trên nền đó.

Áp dụng vào chuyện tình cảm 11:50

Mỗi người có nhu cầu khác nhau: có người muốn xây gia đình, sinh con đẻ cái, tận hưởng việc nuôi dạy con; có người chỉ cần một bạn đời để chia sẻ những khoảnh khắc trong cuộc sống, đi cùng nhau tới cùng trời cuối đất (on the road together), không có nhu cầu "con đàn cháu đống"; có người chỉ muốn tập trung vào hoài bão, ước mơ trong công việc, chỉ cần một người bạn gái hay bạn trai để chia sẻ đôi chút niềm vui nỗi buồn là đủ. Mấu chốt là xác định điều mình thật sự muốn — để mình không khổ, và quan trọng hơn, không làm người xung quanh khổ. Xã hội hay đẩy ta sống theo quán tính: lớn lên lập gia đình, lập gia đình thì có con, có con thì lo cuộc sống gia đình — một công thức chung, mà quên hỏi mình thật sự cần gì, muốn gì. Không gì tai hại hơn người thuộc nhóm thứ ba (muốn tập trung sự nghiệp, hoài bão) lại phải sống cuộc sống của nhóm thứ nhất: bản thân khổ vì không được làm điều mình muốn mà phải làm điều mình không muốn, và người xung quanh cũng khổ — có người chỉ cần một bạn gái mà "rước nguyên bà vợ về nhà" để rồi cả hai cùng khổ. Ngược lại, nếu người muốn dành 80% thời gian cho công việc, 20% cho tình cảm được sống đúng nhu cầu và gặp một người cũng chỉ muốn dành 20% cho tình cảm, thì xã hội có thêm hai người hạnh phúc thay vì thêm một gia đình bất hạnh.

Nhu cầu có thể thay đổi theo giai đoạn — tuổi 20 có khi thuộc nhóm ba, 30 sang nhóm hai, 40 thành nhóm một — hoàn toàn bình thường; nhu cầu đổi thì gia giảm theo mức đủ mới. Vì vậy, như tập về Ikigai, liên tục quay lại kiểm tra mình muốn gì là điều rất quan trọng và nên làm thường xuyên, không thì dễ sống theo quán tính. Triết lý tối giản luôn nhắc: cần tới đâu thì lấy tới đó, không nhiều hơn, cũng không ít hơn.

Về khía cạnh tài chính 15:50

Hành trình tự do tài chính cũng là hành trình xác định nhu cầu cơ bản của mình, sống đúng với nó, rồi dùng phần dư ra cho tiền làm việc khác: tạo lưới an toàn phòng khi lâm vào cảnh khó khăn, xa hơn là xây "pháo đài tài chính" giải phóng mình hoàn toàn khỏi ảnh hưởng của tiền bạc. Chỉ khi xác định được mức đủ mới mở đường làm được những điều đó — minimalism cổ vũ ta trả lời câu hỏi bao nhiêu tiền là đủ.

Biết đủ để hạnh phúc 17:11

Hiểu rõ bản chất thì minimalism rất giống một khái niệm Á Đông: biết đủ là nguồn gốc của hạnh phúc — chỉ khác ở cách khai triển, diễn giải cho rõ ràng và thực tế hơn với cuộc sống hiện đại. Giữa đại dịch và những khó khăn có thể còn kéo dài, hơn lúc nào hết lối sống này giúp vượt qua giai đoạn sắp tới mà không giảm chất lượng sống. Kể cả thời bình thường, đầy đủ, không biết đủ thì cuộc sống luôn "sát phạt": không biết dừng lại xác định đâu là đủ thì cứ chạy theo một chữ đủ mơ hồ, mãi không bao giờ thấy đủ — nguồn gốc của bao mệt mỏi và phiền muộn. Tối giản không gói gọn trong việc sở hữu năm đôi đũa, ba cái chén hay đặt ra tiêu chuẩn này kia — xét ở một góc độ, những thứ đó cũng là một dạng phù phiếm. Cốt lõi là sống sao cho mình vui, không phải chạy theo tiêu chuẩn người khác đặt ra; nhiều người sống tối giản mà không hiểu điều này nên lạc lối, tự hỏi sao mình đã tối giản rồi mà vẫn không thấy hạnh phúc.