Những hiểu lầm về cuộc sống tối giản

Hiểu rõ hơn về sống tối giản 0:50

Ban đầu anh Hiếu không định làm thành loạt bài, nhưng sau mỗi tập lại nhận nhiều bình luận muốn nghe thêm, nên có thêm tập này để gỡ những hiểu lầm phổ biến.

Hiểu lầm 1: tối giản là sở hữu càng ít đồ càng tốt. Tìm hiểu về lối sống này sẽ gặp những hình ảnh nhà trống trơn, mở tủ ra chỉ có năm đôi đũa, ba cái chén, hai cái muỗng; có người đặt chuẩn "chỉ sở hữu 100 món" hay "50 món", có trường hợp cực đoan chạy theo con số như chạy đua thành tích. Theo anh, điều đó hoàn toàn không đúng tinh thần tối giản: đi tìm vào bên trong để xem mình cần gì, cần bao nhiêu, điều gì thật sự mang lại chất lượng sống, rồi sống vừa đủ theo những nhu cầu đó. Nhu cầu mỗi người mỗi khác nên không có công thức chung. Chạy theo con số tới mức sống thiếu chất lượng là đi ngược mục đích ban đầu; ganh đua còn khiến ta không hài lòng — từ 100 xuống 50, thấy bạn bè 40 thì muốn xuống 20, cứ rượt đuổi mà quên rằng với nhu cầu của mình 20 món không đủ (ai thật sự chỉ cần 20 món thì cứ sống 20 món). Đừng quan tâm con số bên ngoài; mấu chốt là mức vừa đủ của mình, không hơn không kém. Anh không mua thứ không xài hay lâu lâu mới xài một lần, nhưng cũng không vì tối giản mà cấm mình sở hữu thứ thật sự cần. Nhiều người sống tối giản phản đối sở hữu xe hơi; còn anh rất thích lái xe, và xe đưa anh tới những nơi phương tiện công cộng không tới — anh hay vào rừng, lên núi đi bộ đường dài (hiking), cắm trại. Không có xe thì chất lượng sống giảm nhiều, nên danh sách đồ của anh luôn có một chiếc xe hơi.

Sống tối giản chứ không phải sống kém chất lượng 5:11

Hiểu lầm 2: tối giản là kham khổ, kém chất lượng — hình dung người tối giản ăn mặc lôi thôi, dùng đồ rẻ tiền. Dùng đồ rẻ tiền không có gì xấu, chỉ là kém hiệu quả về kinh tế (đã phân tích ở hai tập trước) — mà còn tùy khả năng tài chính, đâu phải ai cũng đủ tiền mua đồ tốt ngay từ đầu; và giá trị con người không nên đánh giá qua đồ vật họ dùng.

Một số kinh nghiệm nhỏ của tôi 5:59

Anh lạc đề một chút để chia sẻ một bài học anh muốn nói với phiên bản trẻ hơn của mình: biết dùng vật dụng — ở đây là quần áo — đúng cách giúp rất nhiều trong công việc lẫn cuộc sống. (Nói rõ: chủ trương của anh luôn là tập trung vào chất lượng sống, không quan tâm tiêu chuẩn bên ngoài hay người khác nghĩ gì.) Từ nhỏ anh được dạy "tốt gỗ hơn tốt nước sơn", nên suốt một thời gian dài chỉ tập trung phát triển bản thân, trau dồi kiến thức, năng lực — phần gỗ — còn bên ngoài thì xuề xòa, miễn không quá lôi thôi; có lúc còn cực đoan nghĩ chỉ người thiếu tự tin mới cần đồ đạc để nâng giá trị bản thân. Về sau, "bớt ngu hơn một chút", anh nhận ra cách nghĩ đó tự giới hạn mình vào chọn một trong hai — sao không có lựa chọn thứ ba: tốt cả gỗ lẫn nước sơn? Nước sơn không chỉ tăng thẩm mỹ mà còn bảo vệ phần gỗ bên trong.

Ví dụ vì sao anh hay mặc vest khi tiếp khách: theo anh, áo vest có gốc rễ từ bộ áo giáp của chiến binh châu Âu xưa; mặc vào thì dáng đi đứng thẳng thớm hơn, cử chỉ cởi mở hơn, tự nhiên tạo phong thái tự tin (confident), và về tâm lý học thì tự động thấy tự tin hơn — chưa nói tới người đối diện: trong môi trường chuyên nghiệp, ấn tượng ban đầu rất quan trọng. Anh được đào tạo bài bản về khía cạnh tâm lý này trong một công việc trước đây, chứ không phải chuyện thời trang hay "xe xua". Hiện anh cố vấn cho một số công ty, làm việc với lãnh đạo cấp cao, được trao quyền hạn ảnh hưởng nhiều tới doanh nghiệp của họ; cốt lõi vẫn là phần gỗ — kết quả anh mang lại — nhưng trông lôi thôi lếch thếch thì ai dám giao việc quan trọng. Lời khuyên cho bạn trẻ: tìm hiểu sớm những việc này — xét cho cùng là một dạng kiến thức, dùng hay không tính sau, nhưng phải biết và phải trải nghiệm; đừng để tới lúc phải khoác vest mà không biết thắt cà vạt. Làm sao môi trường nào cũng hòa đồng được: dự tiệc tối trang trọng thì biết đủ nghi thức, về miền Tây ngồi dưới bến sông uống rượu cũng biết cách hành xử đúng — đừng đứng ngoài chê bai là kiểu cách, phức tạp.

Vì vậy anh rất hiểu những ai làm công việc đòi hỏi chỉn chu bên ngoài, như tài chính, đầu tư, ngân hàng — cần tạo niềm tin trong mắt khách hàng, không thể lôi thôi. Bản thân công việc của anh cũng đòi hỏi ăn mặc chuyên nghiệp mà anh vẫn sống tối giản hằng ngày; thậm chí tối giản còn giúp chiều ngược lại: sở hữu ít đồ hơn nên có thể sở hữu những món chất lượng hơn (tập trước).

Sở dĩ có nỗi lo này là vì nhầm giữa minimalism và frugal living (lối sống kham khổ, tằn tiện). Người sống frugal muốn cắt giảm tối đa chi phí, phần lớn vì lý do tài chính — nhiều người theo hành trình tự do tài chính chọn cách này, với đủ mẹo: chỉ xài đồ rẻ nhất có thể, thậm chí tận dụng đồ người khác bỏ đi (ở nước ngoài thỉnh thoảng người ta bỏ bàn ghế, đồ đạc chất lượng còn rất tốt). Theo anh, frugal nên là một công cụ hơn là phương châm sống: dùng trong một khoảng thời gian để đạt một mục tiêu tài chính, đạt rồi thì ngưng, vì sống như vậy lâu dài ảnh hưởng chất lượng sống. Có nhiều người tiếp tục sống frugal cả sau khi đã tự do tài chính, cũng không sai — chỉ là hai phương pháp khác nhau: frugal là cắt giảm chi phí bất chấp, càng ít tiền càng tốt; minimalism là sống vừa đủ nhu cầu, cắt cái không cần thiết để tối ưu chất lượng những nhu cầu còn lại.

Sống tối giản không hề tẻ nhạt 11:16

Hiểu lầm 3: tối giản thì tẻ nhạt. Sau nhiều năm sống tối giản, anh khẳng định điều ngược lại. Hình dung một ly nước đầy: muốn bỏ thêm sỏi thì phải bớt nước ra, không thì tràn. Tối giản gạt bỏ những thứ tẻ nhạt, không thú vị, cho phép tập trung vào điều mang lại niềm vui nhất — với người này là du lịch, người khác là kinh doanh, người khác nữa là xây gia đình, nuôi dạy con. Anh chọn trải nghiệm: camping, leo núi, chèo thuyền, dù lượn, âm nhạc, nhiếp ảnh, cùng công việc khá thú vị — vì không còn vướng bận chuyện sở hữu đồ đạc, vật chất, nên có lại thời gian và tự do. So với cuộc sống đi làm xong chỉ cà phê, nhậu, mua sắm, rồi hết, thì rõ cuộc sống nào thú vị hơn.

Hiểu lầm tiếp theo 17:04

Hiểu lầm 4: tối giản làm một lần là xong — giảm đồ tới một con số nào đó là thành người tối giản. Gốc rễ của tối giản là một mindset, một hành trình đi tìm mức đủ của mình rồi sống đúng nhu cầu — mà nhu cầu thay đổi theo thời gian, nên phải luôn quay về xác định mình cần gì, muốn gì, muốn tới đâu.

Sống tối giản chỉ dành cho người độc thân? 18:05

Hiểu lầm 5. Đúng là người độc thân dễ thực hiện hơn — ta làm chủ được cuộc sống của mình nhưng khó yêu cầu người khác sống theo cách mình. Nhưng nhìn vào gốc rễ triết lý thì tối giản vẫn áp dụng tốt cho gia đình: gia đình cũng có thứ tạo giá trị và thứ không tạo giá trị, chỉ thêm gánh nặng; nhiệm vụ vẫn là xác định cái không tạo giá trị để bớt đi, mở đường tối ưu cái có giá trị. Khác ở chỗ cần cả tập thể chung tay, quan trọng nhất là người bạn đời. Cách hiệu quả nhất là để họ dần thấy giá trị lối sống này mà có động lực đồng hành; trường hợp xấu không đồng hành được thì cứ làm một mình, nhưng đã chia sẻ thì ít nhiều họ cũng hiểu và tạo điều kiện. Con cái không phải vấn đề lớn; anh còn tin lớn lên trong gia đình tối giản là cách rất tốt để dạy con sống ngăn nắp, trật tự, và quan trọng hơn, biết đâu là điều giá trị trong cuộc sống để sống thật với giá trị cốt lõi — đặc biệt quý trong xã hội chạy theo vật chất phù phiếm.

Nếu hành trình tự do tài chính giúp anh không còn lệ thuộc tiền bạc, thì sống tối giản giúp anh không còn lệ thuộc vật chất — chỉ hai điều đó đã trả lại cho anh rất nhiều thời gian và năng lượng để tập trung vào điều giá trị nhất.