Chúng ta kiếm tiền để làm gì?

Mục tiêu chúng ta đến cuộc sống này 1:58

Tiếp loạt bài đặt lại những câu hỏi tưởng hiển nhiên: ta kiếm tiền để làm gì? Ai lớn lên cũng đi làm kiếm tiền, nên hiếm ai dừng lại tìm câu trả lời đầy đủ. Muốn trả lời phải lùi một bước: ta đến cuộc sống này để làm gì? Theo anh Hiếu (tập 15), mục tiêu sau cùng là hạnh phúc — hiểu rộng, không chỉ trong tình cảm.

Ba mức hạnh phúc 2:20

1. Hạnh phúc được tồn tại — có cơm ăn, áo mặc, mái nhà để chui ra chui vào, chỗ nằm mỗi tối; chỉ vậy đã hạnh phúc hơn rất nhiều người.
2. Hạnh phúc cho bản thân — tình yêu, gia đình, bạn bè, trải nghiệm thế giới, tự do tài chính, những điều mình mơ ước; kể cả danh vọng, tiền tài, nổi tiếng cũng là hạnh phúc chính đáng ở mức này.
3. Hạnh phúc vượt ra ngoài bản thân — hạnh phúc khi cho đi, khi thấy mình để lại một giá trị tích cực trong khoảng thời gian ngắn ngủi tồn tại; làm không vì danh hay tiền (còn vì vậy thì vẫn ở mức hai), mà vì hạnh phúc tầng hai không còn đủ nữa.

Thường phải đi tuần tự từng mức: khó tìm hạnh phúc từ trải nghiệm, tự do hay danh vọng khi chưa qua được mức sinh tồn, và ít ai đi tìm hạnh phúc tầng ba khi chưa đủ cho bản thân.

Vai trò của tiền 4:35

Một vài điều có thể đạt được mà không cần tiền, nhưng đa số trường hợp tiền là công cụ hữu hiệu nhất để đạt các mục tiêu đó — giúp ít hay nhiều thì cũng giúp, chỉ là ta có biết dùng hay không.

Tiền là gì? 5:14

Người ta gán cho tiền đủ thứ định nghĩa, cả xấu xa. Với anh, tiền chỉ là công cụ quy đổi giá trị — phản ánh mức giá trị ta mang lại cho xung quanh. Lái taxi đưa một người từ A tới B, nhận tiền tương ứng; lái máy bay chở vài trăm người xa hơn, nhanh hơn, nhận nhiều hơn.

Nhiều người nghĩ phi công được trả nhiều vì lái máy bay phức tạp hơn — theo anh không đúng: tiền trao đổi giá trị, không trao đổi năng lượng. Giả sử lái taxi cũng phức tạp như lái máy bay, nhiều nút bấm, điều khiển khó hơn, nhưng giá trị vẫn chỉ là đưa vài người qua thành phố, thì tiền nhận được không đổi. Vì vậy người ta hay nói "diễn viên lên quảng cáo nói vài câu mà thu mấy tỷ" — tức đang dùng tiền đo năng lượng bỏ ra để nói vài câu, trong khi vài câu đó có thể mang lại lợi nhuận hàng chục tỷ cho công ty, nên họ sẵn sàng trả vài tỷ.

Cách kiếm tiền 7:47

Bắt đầu từ giá trị mang lại cho người khác, không phải giá trị cho mình. Nhiều người, nhiều công ty quên điều căn bản này. Người họa sĩ quá nặng tính nghệ sĩ chỉ vẽ thứ mình thích, rồi không bán được cho ai; thay vì trách xung quanh không đủ tầm hiểu tác phẩm, nên hỏi bức tranh mang lại giá trị gì cho người mua — trang trí, tinh thần, thậm chí giá trị khoe khoang (tốt xấu không bàn) — phải tạo ra giá trị nào đó mới quy đổi thành tiền được. Nhiều người đổ công sức vào những việc không tạo giá trị cho xung quanh; nhiều công ty đổ tiền xây sản phẩm họ thích chứ không phải sản phẩm người dùng cần — tiền nhận về sẽ không bao giờ tương xứng công sức.

Với các bạn trẻ đi làm: trước khi đòi tăng lương, hãy tạo ra nhiều giá trị hơn mức đang nhận — khi đó hoàn toàn tự tin thẳng thắn đề nghị. Công ty nghĩ dài hạn sẽ sẵn sàng trả xứng đáng, vì cố trả thấp thì sớm muộn mất người giỏi — ngoài kia luôn có công ty sẵn sàng trả cho giá trị bạn tạo ra. Phía công ty, khi thương thảo hợp đồng, thay vì dùng chiêu trò ép lương lẫn nhau, hãy cùng tìm xem người đó mang lại bao nhiêu giá trị: chỉ mang lại 5 triệu thì đừng trả 7 triệu, nhưng mang lại 10 tỷ thì đừng ngại trả 5–7 tỷ. Từ lâu anh không còn quan tâm "mức lương thị trường" — với anh nó không có ý nghĩa.

Nguyên tắc riêng nghe hơi lạ của anh: nếu công ty phải trả cho anh cao hơn giá trị anh đang tạo ra, anh sẽ chủ động trao đổi và nếu cần thì chủ động nghỉ. Không phải vì nghĩ cho công ty hay quân tử gì, mà vì ở lại một môi trường không tạo được nhiều giá trị thì lương cao cũng chỉ cao hơn chút ít so với giá trị mình tạo ra; còn nếu tìm cách tăng giá trị của mình, hoặc sang môi trường tạo được nhiều giá trị hơn, thu nhập có thể tăng gấp 5, gấp 10, bất kể lương cũ cao tới đâu.

Cách tạo ra nhiều giá trị 11:52

• Một ít giá trị cho rất nhiều người — clip giải trí cho hàng triệu người xem, họ bấm quảng cáo, ta nhận tiền.
• Rất nhiều giá trị cho vài người — như anh cố vấn cho vài lãnh đạo doanh nghiệp: số người đếm trên đầu ngón tay, nhưng giúp họ quản lý tốt hơn, có chiến lược hiệu quả hơn, mang lại giá trị cho cả doanh nghiệp — nên anh nhận tương xứng.
• Tạo được thật nhiều giá trị cho thật nhiều người thì quá tốt.

Tiền không tốt không xấu, chỉ là công cụ trung gian, và rất công bằng — không phân biệt nam nữ, lớn nhỏ; tạo nhiều giá trị thì xung quanh đổi lại nhiều tiền.

Cách xài tiền 13:43

Vì là công cụ trung gian, kiếm tiền mới là một nửa bức tranh; nửa còn lại là biết tiêu — đổi nó thành những loại hạnh phúc và trải nghiệm khác nhau. Có những thứ cố mấy cũng không tự trải nghiệm được chỉ bằng nỗ lực của mình. Ví dụ anh đang học lái máy bay: không thể tự học — luật cũng không cho tự lên máy bay tập một mình mà không có giáo viên. Nhờ tạo giá trị cho các công ty anh làm việc, họ trả anh bằng tiền, anh dùng tiền trả cho giáo viên dạy lái — quy đổi giá trị của mình để có giá trị mình muốn. Đó là bản chất toàn diện của tiền.

Những bất hợp lý 15:17

• Mải mê kiếm tiền mà quên nó chỉ là công cụ — dùng cả đời tích lũy, không dám nghỉ một ngày đi du lịch, không còn thời gian trải nghiệm gì ngoài kiếm tiền; có người còn đánh đổi chính hạnh phúc đang có để kiếm tiền. Gốc rễ tiền chỉ là tờ giấy in số; không đổi nó thành giá trị khác thì chẳng khác gì đi sưu tập giấy.
• Gán cho tiền đủ ý nghĩa — tung hô, thần thánh hóa, hay gán ý nghĩa sâu xa. Tiền tốt hay xấu là do cách kiếm và cách tiêu. Xấu khi lấy tiền từ túi người khác mà không đổi lại giá trị gì — cướp bất hợp pháp, hay "hợp pháp" bằng thủ thuật đúng luật mà không để lại giá trị. Đã tạo ra giá trị thì kiếm bao nhiêu cũng không có gì phải ngại, miễn xứng với số tiền người khác bỏ ra — kiếm nhiều tiền không có gì xấu. Phí cố vấn của anh rất cao nhưng anh không ngại, vì biết giá trị mang lại tương xứng. Tiêu tiền xấu khi dùng nó hại người, hủy hoại xung quanh hay hủy hoại chính mình.
• Dùng tiền chỉ để phục vụ hạnh phúc bản thân (mức hai) cũng đã rất tốt — trực tiếp hay gián tiếp tạo việc làm, giá trị kinh tế cho xung quanh. Chỉ khi mức hai không còn đủ mới lên mức ba; không có gì xấu hổ khi dừng ở mức hai. Không nhất thiết phải cống hiến hay làm từ thiện mới là người tốt; sống đàng hoàng, tử tế, không hại ai đã rất tốt.

Kết 18:52

Thỉnh thoảng hãy tự hỏi thẳng thắn: việc mình làm có tạo ra giá trị cho tổ chức, công ty không? Nếu quá ít, có cách nào tăng giá trị ở nơi đang làm không? Nghĩ mãi không ra thì hỏi tiếp: mình có thể tạo nhiều giá trị hơn ở một môi trường khác — công ty khác, công việc khác, thậm chí vùng đất khác? Và khi đã có công thức tạo giá trị, kiếm được nhiều tiền, hãy hỏi: mình có đang sưu tập giấy không, đã đổi nó thành trải nghiệm, hạnh phúc chưa, thậm chí đã biết cách đổi chưa?