Hướng nội và Hướng ngoại

Cách tiếp cận của loạt bài

Ban đầu anh Hiếu định nói về mọi loại tính cách, nhưng thấy không hợp: quá nhiều nhóm, người nghe phải nghe cả phần không liên quan, và anh cũng không đủ hiểu biết về những tính cách không phải của mình. Thay vào đó, anh kể chính hành trình tìm hiểu bản thân, làm ví dụ để người nghe tự đi tiếp. Anh không đóng vai chuyên gia, mà là người đi trước khơi gợi hứng thú. Vì vậy loạt bài có nhiều ví dụ từ chính anh — không phải vì ưu ái nhóm tính cách nào.

Hiểu về introvert và extrovert 0:42

Anh từng định bỏ qua chủ đề này vì nghĩ ai cũng biết. Nhưng về Việt Nam, nói chuyện với nhiều bạn trẻ, anh thấy rất nhiều bạn chưa biết, biết sai, hoặc biết chưa đủ: "lúc thấy mình hướng nội, lúc thấy hướng ngoại", hay nghĩ hướng ngoại là giỏi giao tiếp còn hướng nội là ít nói. Đây là viên gạch đầu tiên của việc hiểu bản thân nên anh chọn nói trước.

Hiểu lầm phổ biến nhất: người hướng nội kém giao tiếp, rụt rè, nhút nhát. Giao tiếp, ngoại giao, sự tự tin đều là kỹ năng, gần như không liên quan tới tính cách gốc. Ngày xưa anh ít nói, ngại người lạ, ngoại giao rất tệ; qua thời gian rèn luyện, giờ công việc chính của anh lại cần rất nhiều kỹ năng giao tiếp và anh làm khá tốt.

Nói trước đám đông cũng vậy: lần đầu ai cũng tim đập chân run, người hướng nội có thể bị nhiều hơn, nhưng người hướng ngoại chưa có kỹ năng cũng không khá hơn. Lần đầu anh phát biểu là ở lễ trao giải một cuộc thi nhỏ do công ty tài trợ tại một trường đại học, khán giả chỉ vài trăm người, mà anh đứng hình, quên sạch định nói gì. Từ đó là cả quá trình dài: tập cách nói, cách cấu trúc câu, cả dáng đi đứng và biểu lộ cảm xúc; từ nhóm 5–10 người lên vài chục rồi vài trăm; từ áp dụng kỹ năng cứng nhắc tới tự nhiên, đùa giỡn tương tác thoải mái với khán giả.

Nhiều bậc thầy diễn thuyết và ngoại giao là người hướng nội: Barack Obama, Nelson Mandela, đạo diễn Steven Spielberg — nghề đạo diễn đòi hỏi giao tiếp với rất nhiều người.

Cách phân biệt thật sự: năng lượng. Hãy hình dung cơ thể như cục pin điện thoại — dùng thì cạn, phải sạc. Khác biệt nằm ở chỗ cái gì làm cạn và cái gì sạc:

• Người hướng nội cạn năng lượng ở nơi đông người, ồn ào, phải giao tiếp nhiều; sạc lại khi yên tĩnh, một mình hoặc với vài người thân. Anh bây giờ có thể vui vẻ tiếp khách ở những bữa tiệc đông người nhờ kỹ năng, nhưng sau một hội nghị lớn luôn cần ít nhất một buổi ở một mình để hồi lại. Nếu phải ở môi trường như thế ngày này qua ngày khác, lâu dài anh sẽ kiệt sức.
• Người hướng ngoại thì ngược lại: cạn năng lượng khi buộc phải ở một mình, sạc lại ở môi trường sôi động. Vài người bạn của anh bữa trưa, bữa tối nào cũng phải có bạn bè, rảnh là tụ tập tổ chức tiệc; thời gian cách ly vì dịch là cực hình với họ.

Đó là tính cách gốc; cả hai đều có thể dùng kỹ năng để bù trừ phần nào. Tiếng Anh gọi hai nhóm là introvert và extrovert. Còn nhóm thứ ba khó xác định hơn: ambivert — ở giữa, có khi nghiêng về bên này, có khi bên kia. Họ thích gặp nhiều người nhưng cũng có lúc muốn không gian riêng — chính là những bạn "lúc thấy mình bên này, lúc bên kia".

Điểm mạnh, điểm yếu. Xã hội hiện đại thường thuận lợi cho người hướng ngoại: hòa đồng, ngoại giao tốt nên dễ xây nhiều mối quan hệ, và quan hệ giúp ích ở mọi lĩnh vực. Nhưng họ gặp khó khi phải ở một mình lâu, hoặc làm công việc đòi hỏi tập trung, nghiên cứu sâu mà ít đồng nghiệp. Người hướng nội thì ngược lại: trong cuộc họp, người hướng ngoại nói liên tục, người hướng nội nghĩ nhiều nói ít, đôi khi khó chịu khi người kia nói nhiều mà sai. Họ phải chủ động bước ra khỏi vùng thoải mái để xây quan hệ — nhưng không nên vì thế mà thấy mình vô dụng.

Anh nói nếu được chọn lại lúc mới sinh, anh vẫn chọn hướng nội. Điểm mạnh lớn nhất là tự tồn tại được một mình: người hướng ngoại cần người xung quanh, mà cảm xúc của người khác thì mình không điều khiển được; thứ duy nhất điều khiển được là bản thân, nên chủ động vui và làm bạn với chính mình — điều người hướng nội làm tốt hơn nhiều. Thêm vào đó là khả năng tập trung, nghiên cứu, làm việc độc lập và đào sâu một chủ đề.

Một vài gợi ý 19:09

Nhóm nào cũng có điểm mạnh, điểm yếu; quan trọng là xác định để phát huy:

• Hướng ngoại: tận dụng sự hoạt bát và kỹ năng ngoại giao để xây nhiều mối quan hệ chất lượng; bù bằng kỹ năng tự nghiên cứu, làm việc độc lập.
• Hướng nội: tận dụng sự độc lập, có thể cân nhắc những nghề cần làm việc độc lập như nghiên cứu, lập trình, hội họa, thiết kế; đồng thời trang bị kỹ năng giao tiếp và ngoại giao.
• Ambivert: xem mình nghiêng về phía nào, hoạt động nào làm mình cạn năng lượng, rồi tận dụng ưu thế và bù điểm bất lợi.

Chưa cần tìm hiểu sâu xa — chỉ cần biết mình là introvert hay extrovert cùng điểm mạnh, điểm yếu căn bản cũng đã giúp ích nhiều cho việc hoạch định cuộc sống.