Kỹ năng đối mặt những điều chưa biết

Lời mở đầu 0:42

Một phương châm rất đơn giản mà mãi rất lâu sau anh Hiếu mới nhận ra — một trong những điều anh ước có người nói với mình từ những ngày đầu bước ra đời. Nhìn người thành công, người ta hay hỏi kinh nghiệm làm sao họ thành công — học từ người đi trước là việc rất tốt, đáng khuyến khích. Nhưng thu thập công thức, kinh nghiệm của người thành công thì mãi không bao giờ đủ, vì thành công cần rất nhiều yếu tố — kinh nghiệm, kiến thức, cả may mắn.

Đối mặt với những điều chưa biết 2:52

Chỉ xét kiến thức và kinh nghiệm: cuộc sống có vô hạn tình huống ta phải đối mặt, còn kiến thức của ta dù nhiều tới đâu cũng có hạn, không thể bao quát hết. Sớm muộn ta cũng gặp những trường hợp mới, đòi hỏi kiến thức mình chưa có — và đó thường là khoảnh khắc quyết định thắng thua. Thành công ít khi là kết quả của một quyết định đúng, mà của một chuỗi quyết định đúng; chỉ một quyết định sai trong chuỗi là có thể bị đẩy sang hướng khác. Tóm lại những điều hiển nhiên, muốn hay không vẫn vậy: kiến thức có giới hạn; điều phải đối mặt thì gần như vô hạn, nên kiến thức cần cũng vô hạn — hoặc kể cả hữu hạn thì cũng vượt xa lượng mình có; mà cuộc sống luôn đòi ta có cách đối phó hữu hiệu trong mọi tình huống. Nhất là khi bước ra khỏi vùng an toàn — như tập trước (tập 146): chỉ có bước ra, đi trên những hành trình mới mới phát triển và trải nghiệm trọn vẹn — thì số lần đối mặt với điều chưa biết sẽ luôn nhiều hơn số lần gặp điều đã biết.

Chìa khóa để có những quyết định thành công 5:15

Vì vậy chìa khóa không phải cố biết thật nhiều — biết càng nhiều càng tốt — mà là biết cách đối phó với những điều mình chưa biết. Anh nhắc lại vì đây là đúc kết quan trọng nhất mà phải rất lâu anh mới rút ra: chìa khóa của những quyết định thành công không nằm ở việc biết thật nhiều, mà ở việc biết cách xử lý hiệu quả nhất mỗi khi gặp điều mình chưa biết.

Ví dụ tiếng Anh ở Úc. Ai từng sang Úc đều biết giọng Úc rất khó nghe — bè bè, nói rất nhanh, lại đầy tiếng lóng, tiếng địa phương. Người nước ngoài sang Việt Nam thường cố nói cho mình dễ hiểu, nhưng sang sống ở nước họ thì họ nói theo cách thường ngày, không nương theo trình độ của mình nữa — buộc mình chạy theo họ. Những năm đầu ở Úc, anh rất khổ sở: trong các buổi trò chuyện, nhất là buổi họp, hên lắm nghe được khoảng 50%, có khi thấp hơn — đang đối mặt với điều mình chưa có đủ năng lực. Cách thông thường là cắm đầu trau dồi tiếng Anh, nhưng giao tiếp được 100% như người bản xứ vô cùng khó, tốn rất nhiều thời gian, có khi trau dồi mấy cũng không bao giờ tới được. Thay vì "cố đấm ăn xôi", anh chọn cách đối mặt: nói rõ ngay từ đầu mình là người nhập cư, tiếng Anh còn hơi khó nghe, mong mọi người thông cảm và nếu được thì chỉ dạy thêm. Từ đó đồng nghiệp không còn chọc ghẹo hay tỏ ra khó chịu, mà quay lại động viên, chỉ bảo — vì sâu trong ai cũng thích chỉ bảo cho một người đang có nhu cầu học. Từ một bất lợi gây khó chịu cho đồng nghiệp, anh chuyển thành tình huống thuận lợi hơn rất nhiều. Đúc kết: khi không biết hay không giỏi điều gì, hãy mạnh dạn nói thẳng mình chưa giỏi và nhờ người xung quanh chỉ dạy — nói nôm na, một khi mình đã tự nhận là mình "ngu" thì chẳng còn ai đem cái "ngu" của mình ra trêu chọc nữa.

"Tôi không biết" 8:57

Ba chữ rất đơn giản mà nhiều người không làm được — sợ bị xem thường, trong công việc thì sợ bị coi là yếu kém, không năng lực. Thực tế, chọn cách lấp liếm, giấu dốt thì đa số trường hợp lại đẩy mình vào thế khó hơn nhiều, càng dễ mất thể diện — đúng điều mình sợ ban đầu. Nếu ngay từ đầu nói "tôi không biết, xin chỉ cho tôi", người hiểu chuyện không những không coi thường mà có khi còn đánh giá cao người đủ tự tin nói vậy. Còn giấu dốt thì buộc phải đâm đầu nói về chủ đề mình không biết, rồi tới lúc "nói ngu", lòi ra cái dốt: gặp người tế nhị thì họ cười thầm, gặp người xấu tính thì họ dùng chính tình huống đó làm mình mang nhục hơn; chưa kể từ giấu dốt dẫn tới hành động — mà chắc chắn sẽ hành động sai — gây hậu quả nghiêm trọng hơn về sau; và tự đánh mất cơ hội học điều mình chưa biết. Một bên giữ được thể diện (có mất thì rất ít, có khi còn được tôn trọng hơn) cộng thêm học được kiến thức mới; một bên vừa mất thể diện vừa không học thêm được gì — bức tranh quá rõ, vậy mà thực tế vẫn rất hay gặp người giấu dốt. Anh không trách họ, chỉ nghĩ họ chưa biết cách đối mặt hiệu quả với điều mình chưa biết.

Tích cực học hỏi, trau dồi kiến thức, kinh nghiệm là điều không phải bàn; nhưng học tới đâu cũng không bao giờ đủ, sẽ luôn có tình huống phải đối mặt với điều chưa biết — và lúc đó kỹ năng quan trọng nhất là biết cách đối mặt với điều mình chưa biết. Với anh, đó mới là kỹ năng quan trọng nhất tạo ra thành công; có cả hai — học hỏi và kỹ năng đối mặt — thì xác suất thành công cao hơn rất nhiều.