Làm công lãnh lương có đến được tự do tài chính?

Bức tranh tổng quát về tài chính 0:39

Sau nhiều tập về tư duy và bài học sống, anh Hiếu mở đầu năm mới bằng một loạt bài ghép các mảnh tài chính đã chia sẻ trong năm thành một bức tranh tổng quát. Tập này có nhiều sơ đồ, nên ai nghe bản audio nên xem thêm bản YouTube.

Bức tranh bắt đầu từ những năm đầu đời: gia đình và xã hội hướng ta theo một công thức xoay quanh chữ ổn định. Học phổ thông để vào đại học, học đại học để lấy tấm bằng làm vé vào một công việc ổn định, rồi từ đó mong có cuộc sống ổn định. Anh thấy con đường này có hai vấn đề: công việc đó không ổn định như ta nghĩ, và nó cũng không đưa ta tới sự ổn định thật sự.

Sự thật về sự ổn định 5:15

Kinh tế tốt thì không sao. Khi kinh tế đi xuống, người nằm ở phía "chi phí" của bảng cân đối sẽ ra đi đầu tiên. Quyền quyết định nằm trong tay vài người quản lý: ta làm tốt đến đâu mà công ty điều hành kém thì vẫn có thể mất việc.

Anh kể về một người bạn rất giỏi, lương rất cao, không tham vọng kinh doanh hay đầu tư — chỉ đi làm, tích lũy và nhìn tài khoản tăng lên. Trong đợt cắt giảm nhân sự của các công ty công nghệ Mỹ, chính vì lương cao mà anh ấy nằm trong nhóm bị cắt. Anh ấy sẽ tìm được việc khác, nhưng cuộc sống bị xáo trộn và anh ấy không có quyền quyết định. Anh Hiếu gọi đó là sự ổn định giả tạo.

Sự ổn định thật, theo anh, là tự do tài chính — không còn phải lo cơm áo gạo tiền. Tiền chi phối gần như mọi khía cạnh cuộc sống, nhưng ta lại được dạy nhìn nó lệch lạc: truyện cổ tích thì phú ông là người xấu, lớn lên thì nghe "nó giàu là do lừa đảo". Từ đó ta coi thường tiền hoặc né nói về tiền. Trong khi "nghèo sinh hèn" là sự thật: nghèo bó buộc mọi suy nghĩ và lựa chọn, từ chuyện lớn đến chuyện nhỏ như không dám đi đám cưới bạn, Tết phải tránh mặt vì không đủ tiền lì xì, vay bạn không trả được rồi phải lánh mặt. Không làm chủ tiền thì tiền sẽ làm chủ ta.

Những cột mốc tự do tài chính 9:36

(Để đơn giản, tập này gọi chung là "tự do tài chính"; theo loạt bài trước thì cột mốc này đúng ra mới là "tiếp tục làm tài chính".) Theo công thức cũ, đích đến bằng 25 lần chi tiêu tối thiểu một năm:

Giả định bắt đầu tích lũy năm 22 tuổi. Kịch bản thu nhập 50 triệu, chi 30 triệu rất gần với tầng lớp trung lưu hiện nay — vẫn phải tới 60 tuổi. Các kịch bản trên 70 tuổi nên loại luôn, vì mục tiêu là được tự do sống khi còn đủ sức trải nghiệm. Đó là chưa kể lạm phát, và giả định phải làm đều đặn 20–40 năm không được mất việc ngày nào.

Tự chủ tài chính 13:20

Tin vui là có một phiên bản gọn hơn; tin buồn là nó vẫn đòi hỏi quyết tâm, kiên trì và một lộ trình đúng. Thay vì tích lũy đủ 25 lần chi tiêu năm, có một cột mốc đến trước mà anh gọi là tự chủ tài chính: sở hữu một hoặc vài "cỗ máy in tiền" tạo ra thu nhập bằng hoặc lớn hơn chi tiêu hằng tháng — tiền đến từ tài sản chứ không còn từ lao động.

Ví dụ cần 30 triệu/tháng: một căn nhà cho thuê 15 triệu + cổ tức chứng khoán 5 triệu + lãi tiết kiệm 10 triệu. Khi đó dù không làm gì vẫn sống như bình thường. Phiên bản này vẫn có rủi ro — lãi suất giảm, nhà không cho thuê được, doanh nghiệp ngừng chia cổ tức — nhưng xác suất thấp hơn nhiều so với phụ thuộc vào duy nhất một công việc.

Với nhiều người còn đang "làm tháng nào tiêu tháng đó", bức tranh này nghe như thế giới khác. Anh Hiếu khẳng định từ góc độ người đã sang được bờ bên kia: ai cũng có thể làm được. Anh chưa từng học đại học ngày nào, rất hướng nội, ít quan hệ, xuất phát điểm có thể gọi là nghèo. Điều cần là một con đường rõ ràng và đủ kiên trì để đi hết con đường đó.

Đôi lời nhắn nhủ 18:37

Đừng xem làm công ăn lương là đích đến; kể cả coi nó là con đường thì cũng không phải con đường hiệu quả. Nhưng anh cũng không khuyên bỏ việc ra làm riêng — ngược lại, đi làm công là cách bắt đầu an toàn và hiệu quả nhất. Chỉ đừng coi điểm bắt đầu là điểm kết thúc. Tập sau nói cách vượt "khúc sông lớn" để sang bờ bên kia.