Những góc nhìn sai lệch về tự do tài chính

Những góc nhìn sai lệch về tự do tài chính 0:41

Khi bắt đầu podcast, anh Hiếu liệt kê khoảng 4–5 mảng nội dung mình có kinh nghiệm đủ sâu, và chọn bắt đầu bằng kinh nghiệm sống và tài chính cá nhân — hai nền tảng quan trọng nhất của cuộc sống. Lúc thu những tập đầu về tự do tài chính, cụm từ này hầu như chưa ai nhắc; anh chỉ mong giúp được vài người hiểu hơn về quản lý tài chính và bắt đầu hành trình. Kết quả vượt xa mong đợi: theo thống kê, loạt bài đó vẫn có người xem mỗi ngày, anh vẫn nhận nhiều tin nhắn kể nhờ nó mà thay đổi góc nhìn về tiền và cách quản lý tài chính. Báo chí và người xung quanh cũng nhắc nhiều hơn, như đang thành một phong trào. Anh vốn dị ứng với phong trào, nhưng công bằng mà nói đây là tín hiệu đáng mừng.

Có điều, khi thành phong trào thì xuất hiện người tìm hiểu đầu này đầu kia rồi chia sẻ lại, sinh ra góc nhìn sai lệch. Trên cộng đồng website, anh từng viết: không thể cho cái mình không có, không thể dạy cái mình không biết — đặc biệt đúng với tự do tài chính và nghỉ hưu sớm. Đây là hành trình dài, nhiều cố gắng và đánh đổi, ảnh hưởng trực tiếp tới cuộc sống người khác; nói về nó mà chưa trải nghiệm thì rất nguy hiểm — như đánh giá một khu nghỉ dưỡng mình chưa từng đặt chân tới, gom nhặt chỗ này chỗ kia, có ý đúng nhưng sót nhiều chi tiết quan trọng chỉ trải nghiệm thật mới cảm nhận được. Chưa đạt, hoặc ít nhất chưa từng đi trên hành trình đó, thì không nên chia sẻ. Về nghỉ hưu sớm còn tệ hơn: đa số bài anh đọc được ở Việt Nam viết bởi người chưa từng nghỉ hưu sớm, đọc qua là biết họ chỉ đọc rồi tưởng tượng.

Tự do tài chính không phải chỉ để nghỉ ngơi hưởng thụ 4:47

Hiểu lầm phổ biến nhất: đạt tự do tài chính để không phải làm gì nữa — quanh năm du lịch, nằm bãi biển hưởng thụ. Hiểu đúng đích đến rất quan trọng: vừa có thêm động lực trên hành trình, vừa chuẩn bị hợp lý để khi tới đích cuộc sống có ý nghĩa hơn. Vài người bạn của anh sau khi đạt tự do tài chính thì nghỉ ngơi hưởng thụ, không làm gì, có người đi du lịch; sau một thời gian, tất cả đều thấy cuộc sống vô vị, mất phương hướng — mới đây còn có vô số mục tiêu để phấn đấu, giờ quanh năm chỉ nghỉ. Cuối cùng họ đều dừng lại để định hướng lại mục tiêu cuộc đời. Chứng kiến vậy, anh dành khá lâu chuẩn bị cụ thể bức tranh cuộc sống sau khi "nghỉ hưu" trước khi quyết định.

Ngồi nhà xem phim, lướt internet hay xách ba lô đi du lịch quanh năm nghe hấp dẫn, nhưng chỉ hứng thú được vài tháng, cao lắm vài năm; rất khó sống như vậy hàng chục năm. Giống câu chuyện những người hưởng trợ cấp ở các tập đầu: không thiếu vật chất nhưng không có mục tiêu, đời trôi vô định rồi dẫn tới tiêu cực. Người đạt được tự do tài chính đều từng sống rất tích cực, nhiều hoài bão. Vì vậy anh không thích cụm "nghỉ hưu sớm" — vẫn dùng vì ngắn gọn, dễ truyền tải, nhưng luôn để trong ngoặc kép, vì nó gợi tới nghỉ ngơi, đi chơi, không làm gì. Thực tế từ khi "nghỉ hưu", anh làm việc gấp 5–10 lần trước kia: trung bình từ 8–9 giờ sáng tới khoảng 12 giờ đêm, ngày nào cũng vậy. Anh nói rõ kiểu làm việc này không tốt, không có gì đáng tự hào; anh xác định đó chỉ là giai đoạn nhất thời và sắp tới phải cân bằng lại.

Học cách thiết kế cuộc sống sau khi tự do tài chính 10:02

Gọi là "nghỉ hưu sớm", "không cần làm việc" hay "không làm việc vì tiền" thì tên gọi không quan trọng. Quan trọng là ý nghĩa thật: tự do tài chính trả lại cho ta sự tự do thiết kế cuộc sống mà không phải sống theo công thức có sẵn. Đã được tự thiết kế thì phải biết thiết kế cho đẹp và ý nghĩa hơn — như trước mặc áo may sẵn, giờ được tự may mà không biết may thì thành chiếc áo thừa đầu thiếu đuôi.

Hãy thiết kế để làm những việc vừa khiến mình hạnh phúc, vừa mang lại giá trị cho xung quanh — có hai yếu tố này thì dễ thấy trọn vẹn (fulfilled). Anh dùng phương pháp Ikigai: việc mình giỏi, việc mình yêu, việc có ích cho xung quanh, việc tạo ra tiền — liệt kê ra những việc như vậy. Ví dụ anh thích tư vấn chuyên môn cho các công ty, làm khá tốt, xã hội cần, và được trả thù lao. Nhiều người nghĩ tự do tài chính rồi thì làm việc miễn phí — không hẳn, thậm chí ngược lại: không còn áp lực thu nhập nên anh được chủ động đặt mức thù lao theo tiêu chuẩn của mình, không ai trả giá được, cũng không phải cắn răng làm việc mình không thích chỉ vì cần tiền sống. Song song, có những việc thích thì anh làm không cần thù lao — như chính podcast này: anh tắt hết quảng cáo YouTube, chỉ chừa một quảng cáo bỏ qua được ở đầu mỗi tập, vì tắt hết thì thuật toán sẽ không giới thiệu video tới người xem mới. Đừng để cuộc sống sau tự do tài chính trôi vô định — đa phần lúc đó sẽ thành chiếc áo thừa đầu thiếu đuôi.

Tự do tài chính là giàu có về sự lựa chọn 12:42

Dù tên có chữ "tài chính", đừng nghĩ về nó quá nhiều dưới góc độ tiền bạc, vật chất. Với anh, tự do tài chính là câu chuyện về sự lựa chọn: không phải có nhiều tiền, mà là có nhiều lựa chọn hơn trước. Nghĩ giàu theo vật chất thì là sắm vài chiếc Lamborghini để trong nhà; nghĩ giàu theo lựa chọn thì là vẫn đi chiếc Mazda nhưng biết mình có thể mua Lamborghini nếu muốn. Tương tự, tự do tài chính không phải lập tức ở nhà ngồi chơi, mà là vẫn đi làm và biết mình có lựa chọn nghỉ nếu muốn. Mở rộng ra mọi góc độ, tách được suy nghĩ khỏi vật chất và tiền bạc thì mọi thứ khác đi rất nhiều, cuộc sống bình yên và ý nghĩa hơn — điều nhiều người rất nhiều tiền vẫn không có.

Vì hành trình dài, không đơn giản, nhiều đánh đổi, nên phải hiểu ý nghĩa thật của đích đến trước khi bước vào; theo đuổi 10–15 năm rồi nhận ra cảm giác trống rỗng, không biết làm gì tiếp, thì rất đáng tiếc. Một bạn nhắn rằng nhiều người nói về tự do tài chính và nghỉ hưu sớm nhưng rất hiếm người thật sự sống như vậy, đề nghị anh làm một tập hỏi đáp (AMA) — anh mời mọi người để câu hỏi ở phần bình luận cho tập AMA sắp tới.