Giàu có, Thịnh vượng và Sự tự do

Rich và wealth 0:44

Hai từ tiếng Anh hay bị hiểu nhầm là một: rich (giàu có) và wealth (thường dịch là thịnh vượng). Giàu thì dễ hiểu — chỉ cần có thật nhiều tiền (dễ hiểu, không có nghĩa là dễ làm). Còn thịnh vượng thì tiền chỉ đóng vai trò không quá lớn; hiểu nó là hàng hiệu, nhà lầu, xe hơi, quan hệ thượng lưu là hiểu sai — và hiểu sai thì dễ thành người nhiều tiền nhưng sống thiếu chất lượng.

Từ nhỏ ta được định hướng chọn nghề "có tương lai" — kỹ sư, bác sĩ, giám đốc, công nghệ thông tin — ít ai hỏi đứa trẻ có thích không. Ngoài sự tôn trọng của xã hội, động cơ ngầm chủ yếu là tiền. Dần dần tiền thành mục tiêu chính. (Anh nói rõ chỉ mô tả thực tế, không phán xét.)

Thí nghiệm tưởng tượng: ai đó đưa bạn 100 tỷ, đổi lại phải ở tù — hay nhẹ hơn, không được ra khỏi nhà — đến cuối đời. Không ai nhận. Nhưng nhiều người đang âm thầm đi từng bước về đúng bức tranh đó. Anh kể về một người bạn điều hành công ty hàng nghìn nhân viên: ngày nào cũng chỉ phòng làm việc và phòng họp; lần cuối đi chơi cùng gia đình đã mấy năm trước, mà khi đi thì nửa thời gian vẫn trả lời email, họp từ xa. Người ngoài dễ chê là ôm đồm, không biết giao việc — nhưng khi gánh hàng nghìn gia đình phía sau, một bánh răng sai cũng có thể làm cả bộ máy dừng. Công ty càng lớn, người phụ thuộc càng nhiều, đến lúc muốn rút cũng không rút được.

Với anh, kiếm tiền bằng cách đổi lấy tự do thì tiền đó không thật sự thuộc về mình — mình chỉ đang vay tiền với vật thế chấp là tự do.

Nỗi ân hận lớn nhất 9:04

Khi cha anh bắt đầu bệnh nặng, anh đang ở nước ngoài. Anh từng nghĩ đến chuyện về Việt Nam ở bên ông, nhưng một phần vì cha phản đối — muốn anh ở lại xây sự nghiệp — và một phần, anh thừa nhận không bao biện, vì muốn hoàn thành thêm vài mục tiêu sự nghiệp đã. Anh ở lại. Lần cuối gặp cha chỉ là một tuần về thăm nhà; sau đó ông mất.

Đổi bức tranh thành công 11:06

Sự kiện đó như hồi chuông. Anh không muốn bức tranh thành công của mình là chủ tịch một tập đoàn lớn rồi mất hết tự do và bỏ lỡ những điều quan trọng. Có thể có người vừa thành công vừa thong thả, nhưng anh chưa gặp; và anh biết tính cầu toàn của mình — đi con đường đó chắc chắn phải trả bằng tự do.

Anh sắp xếp lại: tự do là ưu tiên cao nhất, mọi thứ khác xoay quanh để phục vụ nó. Giấc mơ làm CEO công ty nghìn người không còn; thay vào đó là những việc tự kiểm soát được, ít phụ thuộc người khác — đầu tư, cố vấn.

Tiền vẫn cần — không có tiền thì như đang đói, đầu óc chỉ còn lo ngày mai ăn gì, học phí cho con, tiền chữa bệnh cho cha mẹ, chẳng còn tâm trí mà tự do. Nhưng khi mục tiêu là tự do chứ không phải giàu sang, mỗi lần phải chọn giữa tiền và tự do thì câu trả lời rõ ràng; còn người theo đuổi giàu sang sẽ gật đầu với mọi cơ hội kiếm thêm, và rơi dần vào vòng xoáy. Vòng xoáy ngược lại cũng tự cộng hưởng: tiền tạo tự do, tự do giúp xây thêm nguồn thu nhập bền vững, và cứ thế.

Thêm một góc nhìn 17:24

Nhiều người nghe "thịnh vượng tốt hơn giàu sang" thì tưởng thịnh vượng phải cần nhiều tiền hơn nữa. Thật ra phía sau thịnh vượng là tự do, và con số cần thiết không quá lớn nếu bớt hoang phí. Một người bạn của anh chuyển từ Sài Gòn về Nha Trang, cả nhà tiêu không quá 20 triệu/tháng, vậy mà vợ chồng vẫn thoải mái bỏ ra nhiều tỷ cho thiện nguyện. Còn người bạn có tài sản hàng nghìn tỷ ở đầu câu chuyện thì nhiều năm chưa có kỳ nghỉ trọn vẹn. Anh quý cả hai, không chỉ trích ai: một người giàu, một người thịnh vượng. Mục đích là để mỗi người có thêm một bức tranh mà chọn.

(Cuối tập có thông báo khóa học đầu tư vừa khai giảng.)