Lựa chọn - Sống thử - và Hạnh phúc

Quy trình tuyển dụng 10 bước 0:42

Ở các công ty anh Hiếu cố vấn (thường khá lớn) hay trực tiếp quản lý, để tuyển nhân sự chủ chốt, anh dùng một quy trình dài và phức tạp, tóm tắt 10 bước:

1. Tìm kiếm và tập hợp nguồn ứng viên — website công ty, trang tuyển dụng, công ty săn đầu người, và nhiều khi từ quan hệ của anh hay các quản lý khác. Mục tiêu là thu hút càng nhiều càng tốt — thường hàng trăm, có trường hợp hàng nghìn ứng viên.
2. Phân loại, lọc hồ sơ theo nhiều tiêu chí; ứng viên còn lại được phỏng vấn qua điện thoại với bộ phận nhân sự để cảm nhận sơ bộ và xác minh CV.
3. Quản lý trực tiếp của vị trí đào sâu kỹ năng chuyên môn trên hồ sơ, loại người không tiềm năng.
4. Phỏng vấn từ xa với quản lý trực tiếp về chuyên môn và các dự án đã làm.
5. Bài kiểm tra — thường là một dự án nhỏ trong vài ngày, xem kỹ năng trong tình huống thực tế.
6. Phỏng vấn trực tiếp tại văn phòng (người ở xa được công ty lo toàn bộ chi phí đi lại, ăn ở): buổi sáng giải các tình huống giả định trong công việc thực tế để xem cách tư duy và giải quyết vấn đề; buổi chiều gặp CEO và lãnh đạo để xem có hợp văn hóa và những gì công ty tìm kiếm không.
7. Kiểm tra lý lịch — giấy tờ, thư giới thiệu từ công ty cũ, mức lương kỳ vọng, tình trạng visa, xác minh với nơi làm cũ; song song quản lý trực tiếp thống nhất quyết định cuối với CEO và lãnh đạo.
8. Đưa ra lời mời (offer) chính thức kèm lương và đãi ngộ.
9. Thương lượng điều kiện làm việc, đãi ngộ.
10. Thông báo trúng tuyển và hội nhập — hỗ trợ thủ tục, tìm nhà thuê nếu ở thành phố khác, bảo lãnh visa nếu từ nước khác.

Vì sao dành một phần ba tập để nói về tuyển dụng? Để thấy chỉ chọn một nhân sự cho công ty đã phức tạp như vậy. Với anh, nhân sự là yếu tố quan trọng nhất của một công ty, quyết định rất lớn tới thành bại; quy trình kỹ lưỡng tốn nhiều thời gian, nhưng anh thà mất thời gian ban đầu chọn người phù hợp nhất còn hơn vội vàng chọn qua loa rồi mệt mỏi chịu đựng, giải quyết đủ thứ vấn đề sau này nếu chọn nhầm. Nhưng dù quan trọng, đó cũng chỉ là công việc.

Chọn bạn đời — tìm bạn đời 7:18

Có một khía cạnh khác mà việc chọn người còn quan trọng gấp nhiều lần, nhưng ta lại làm sơ sài hơn rất nhiều: chọn người bạn đời. Chọn sai người trong công ty, tổn thất dù nhiều vẫn khắc phục được; chọn sai bạn đời thì ảnh hưởng toàn bộ chất lượng sống — nói không quá lời, có thể hủy hoại cả cuộc đời, đẩy ta sang những ngã rẽ tăm tối — và còn ảnh hưởng con cái, gia đình hai bên. Vậy mà thực tế đa số chọn rất sơ sài: tình cờ gặp ai đó xinh xinh dễ thương, làm quen, quen lâu thì nghĩ tới cưới, cưới rồi có con — theo quán tính có sẵn, có khi việc lập gia đình còn không xuất phát từ mong muốn của hai người mà do người thân nói ra nói vào, cha mẹ thúc ép. Vì vậy nhìn quanh hiếm thấy gia đình hạnh phúc — có, nhưng tỷ lệ rất ít; đa số cắn răng chịu đựng nhau, một số không chịu nổi thì ly dị, để lại vô số hậu quả cho bản thân, con cái, người xung quanh. Truy ngược lại đều từ sai lầm ban đầu trong cách tìm và chọn bạn đời.

Như quy trình tuyển dụng, muốn có ứng viên phù hợp thì đầu vào phải lớn: có 100 hay 1.000 người để chọn thì xác suất tự động cao hơn — đó mới là lựa chọn; chỉ có một người thì không còn là lựa chọn, mà là bắt buộc phải chọn người đó. Không phải phải quen 100 hay 1.000 người, nhưng ít nhất tìm hiểu đủ nhiều — miễn đừng quen nhiều người cùng lúc. Tìm hiểu không chỉ để hiểu đối phương mà còn để hiểu chính mình muốn gì, hợp với ai. Nhưng xã hội Á Đông xưa nay đề cao "quen ai thì chỉ quen một người rồi cưới luôn", chuyện trinh tiết còn được đề cao tới tận bây giờ — nghĩ sâu thì lại vô lý.

Chuyện trinh tiết thật ra là chuyện chăn gối — một khía cạnh vô cùng quan trọng trong hôn nhân: không hòa hợp thì tỷ lệ chia tay rất cao, không chia tay thì là sự chịu đựng cả đời cho cả hai. Vậy mà nhiều người phó mặc hoàn toàn cho may rủi, cưới về sống với nhau rồi mới biết có hợp không — may thì hòa hợp, không may thì chịu đựng nhau cả đời. Chọn nhân sự đã kiểm tra năm lần bảy lượt, còn phải thử việc một thời gian mới nhận; còn việc hệ trọng hơn nhiều là tìm bạn đời thì lại chọn rất sơ sài — như giao toàn bộ cuộc hôn nhân cho may rủi, "nhắm mắt chọn đại để rồi có khi phải đánh đổi cả một cuộc đời". Và đó mới chỉ là một khía cạnh; còn vô số khía cạnh khác cần hòa hợp: cách sống, nhân sinh quan, giá trị sống, quan điểm nuôi dạy con, cả quan điểm về tiền bạc, tài chính — mỗi thứ là một gạch đầu dòng vô cùng quan trọng cần tìm hiểu thật kỹ, có những thứ chỉ có cách sống chung mới biết được.

Sống thử có phải là xấu? 14:02

Anh biết sẽ bị chỉ trích rất nhiều — cổ súy lối sống buông thả, thiếu đạo đức theo tiêu chuẩn của ai đó — nhưng anh nghĩ đã tới lúc cần có người đưa chuyện này ra cân nhắc công tâm. Câu hỏi đơn giản: với công việc, ít ảnh hưởng tới cuộc sống hơn, ai cũng đồng ý thử việc là cách hiệu quả nhất để đánh giá — 10 hay 20 bước phỏng vấn cũng không bằng giai đoạn thử việc thực tế; vậy sao với hôn nhân, hệ trọng hơn gấp trăm lần, ta lại bài bác việc tìm hiểu nhiều người, bài bác sống thử? Có rất nhiều khía cạnh trong một mối quan hệ mà tìm hiểu lâu mấy cũng không có câu trả lời chính xác, chỉ sống cùng mới cảm nhận được.

• Lo lỡ có con rồi không hợp, chia tay thì khổ con — lo lắng rất chính đáng, giải quyết đơn giản: chủ động không có con trong giai đoạn tìm hiểu, sống thử; tìm hiểu kỹ rồi mới đi tới quyết định quan trọng đó.
• Lo (thường là phụ nữ) sống thử rồi chia tay, sau này bị người tới sau đánh giá — anh nói thẳng: người đàn ông nào giờ này còn đánh giá người phụ nữ của mình qua chuyện đó thì theo anh chỉ là kẻ thất bại, chẳng khác gì chăm chăm đòi hỏi trinh tiết. Quan trọng của một mối quan hệ là tâm đầu ý hợp, cảm giác bình yên, tràn đầy hạnh phúc khi ở bên nhau — người đó từng sống với ai, còn trinh tiết hay không sao lại quan trọng? Chỉ người bị ám ảnh bởi sự sở hữu mà quên đâu là hạnh phúc thật mới coi trọng những chuyện đó.

Hỏi anh có làm được vậy không — câu trả lời rất rõ: ai cho anh cảm giác bình yên, hạnh phúc khi ở bên cạnh thì anh không quan tâm cô ấy từng quen hay từng sống với ai; ở một khía cạnh nào đó anh còn cảm ơn những người trước, vì nhờ họ mà người phụ nữ của anh tinh tế hơn, hình thành tính cách hòa hợp hơn với anh hôm nay. Ta đang mưu cầu hạnh phúc, mà một trong những nguồn hạnh phúc quan trọng nhất là tình yêu, hôn nhân, gia đình; cuộc đời do mình làm chủ, không cần sống theo khuôn phép có sẵn — nhất là khuôn phép ép ta dùng phương pháp bất hợp lý với xác suất cao hủy hoại cả đời. Phương châm của anh: sẵn sàng làm bất cứ điều gì mang lại hạnh phúc cho mình, miễn không vi phạm pháp luật và không lấy đi hạnh phúc của người khác — có thêm lựa chọn, kể cả sống thử, chỉ cần đừng chọn người đã có gia đình, thì không vi phạm pháp luật và không lấy hạnh phúc của ai, hoàn toàn chính đáng để tăng xác suất chọn đúng người. Anh thà để cả xã hội nói ra nói vào mà có được gia đình hạnh phúc, người bạn đời tâm đầu ý hợp, còn hơn sống theo ý cả xã hội để rồi cắn răng chịu đựng, khổ mình khổ người. Anh không kỳ vọng mọi người đồng ý, chỉ góp thêm một góc nhìn; với tập nhạy cảm này anh không tiếp nhận tranh luận, bình luận thiếu văn hóa sẽ bị xóa ngay.