4 câu hỏi tôi dùng để đi tìm những cộng sự quan trọng

Lời mở đầu 0:43

Tập trước nói về quy trình tuyển dụng chính thức ở các công ty anh Hiếu cố vấn hay quản lý. Nhưng có một nhóm nhân sự đặc biệt anh không dùng quy trình đó. Hình dung quanh anh là nhiều vòng tròn, càng vào trong càng thân cận; tập này nói về vòng sát nhất: những trợ lý, cộng sự thân cận nhất trong hoạt động điều hành và đầu tư — hiện gần 10 người, rải rác ở một số nước anh đầu tư, làm việc. Anh quan niệm đã làm việc với nhau thì phải tin tưởng — không tin thì không làm được; những người này nắm gần như toàn bộ thông tin quan trọng nhất của anh, đôi khi cả đời sống cá nhân. Vòng tròn gần như khép kín, rất hiếm khi mở ra thêm ai; đa số là người anh biết hoặc đã trực tiếp làm việc cùng rất lâu, phần lớn trên dưới 10 năm — mức tin tưởng gần như người thân, anh em trong nhà.

Khác vị trí thông thường, những vị trí này đa phần do anh chủ động mời, không tuyển đại trà. Nguồn là qua quá trình làm việc, anh dần tích lũy những "hạt giống" tiềm năng — có bạn anh biết từ thời sinh viên, có bạn từ các mối quan hệ trong cuộc sống, phần lớn từng làm việc trực tiếp hay gián tiếp với anh. Phát hiện ai phù hợp thì anh chủ động giữ liên lạc; nếu hợp nhau, nhiều trường hợp anh trở thành mentor — người thầy, người đỡ đầu, giúp uốn nắn, phát triển kỹ năng cần thiết. Anh không đặt mục tiêu giúp để sau này họ về làm cho mình; mentor chỉ vì anh từng ở vị trí như họ, từng ước phải chi có ai chỉ dạy thì con đường thuận lợi, trơn tru hơn — giờ may mắn là người đi trước thì giúp lại. Quá trình đôi khi kéo dài nhiều năm, nhiều trường hợp tới hàng chục năm; dĩ nhiên có người không phù hợp rồi rơi rụng dần, nhưng người còn lại qua thử thách thời gian đó thì hầu hết câu hỏi về tố chất, chuyên môn, sự tin tưởng đều đã có lời đáp. Tới đúng thời điểm anh mới cân nhắc ngỏ lời, và dùng bốn câu hỏi — hai cho họ, hai cho chính mình.

Bốn câu hỏi đi tìm cộng sự 3:20

Câu hỏi về chuyên môn 6:00

Dễ trả lời nhất nhưng ít quan trọng nhất. Dễ vì kỹ năng chuyên môn khá dễ thấy, dễ kiểm tra — nhất là với người anh đã biết lâu. Ít quan trọng vì so với các câu còn lại, chuyên môn là yếu tố thứ yếu: nó trau dồi được, đặc biệt khi đã có những tố chất dưới đây.

Ba tố chất phù hợp 6:53

1. Khả năng tự học. Công việc chính của anh là đầu tư và cố vấn cho các công ty, trải rộng nhiều lĩnh vực, ngành nghề, nên không thể đòi ai có sẵn kiến thức mọi ngành — phải tự học, tự nghiên cứu thật nhanh bất kỳ mảng kiến thức mới nào.
2. Chỉn chu, cẩn thận. Nhiều người giải quyết mọi thứ kiểu làm cho xong, làm cho có, vấn đề tới đâu giải quyết tới đó — giải quyết được một việc lại tạo ra một, hai vấn đề khác, rồi loay hoay xử lý tiếp, cứ hết chuyện này tới chuyện khác. Anh chọn người làm việc thật cẩn thận, làm tới đâu gần như hoàn hảo tới đó.
3. Cân nhắc trước sau — mở rộng của tố chất thứ hai: chọn hướng này thì kết quả tiếp theo thế nào, sẽ gặp vấn đề gì, nếu xảy ra thì chuẩn bị sẵn hướng giải quyết ra sao; mỗi việc được giao đều chuẩn bị kỹ cho mọi kịch bản, nên hiếm khi bị bất ngờ hay rơi vào thế bị động. Ngược với kiểu rất phổ biến "đụng đâu lao vào xử lý đó", chỉ thấy đúng một bước trước mặt — như lái xe với cây đèn chỉ chiếu được 2 m, gặp chướng ngại tới đâu tính tới đó; còn người nhìn xa trông rộng như có đèn pha chiếu xa, bao quát cả quãng đường, chọn được cung đường tối ưu, ít chướng ngại nhất, và khi gặp chướng ngại thì đã có sẵn giải pháp.

Những tố chất này rất khó phát hiện qua phỏng vấn, dù kỹ tới đâu; thường phải qua thử việc ít nhất vài tháng, hay như anh là đồng hành nhiều năm. Không phải lúc nào cũng có sự "xa xỉ" đó: vị trí không quá quan trọng thì đánh giá qua phỏng vấn được; vị trí đặc biệt quan trọng thì ít nhất phải qua thử việc, hoặc quan sát và cất nhắc từ những người đã đồng hành với công ty đủ lâu. Người trẻ thì nên cố xây những tố chất này — có chúng rồi, ở môi trường nào, phụ trách việc gì cũng có xác suất thành công cao hơn nhiều.

Hai câu hỏi dành cho chính tôi 11:32

Câu 3 — Sự tin tưởng. Như nhiều tập trước, lòng tin với anh vô cùng quan trọng: có thể thiếu cái này cái kia, nhưng không thể thiếu tin tưởng. Không tin thì họ nói gì anh cũng phải kiểm tra tới lui; anh phải vừa làm vừa đề phòng, không chia sẻ hết thông tin được — trong khi đây là vị trí cần càng nhiều thông tin càng tốt; lãng phí thời gian, tiền bạc, nguồn lực, cả môi trường làm việc. Như ra chiến trường mà không tin được đồng đội — không biết họ có sát cánh hết mình không, tệ hơn là lo họ bắn sau lưng — thì không thể chiến đấu hiệu quả. Trước bất kỳ ứng viên tiềm năng nào anh tự hỏi: mình có đủ tin để giao cho bạn giữ chìa khóa nhà, hay quản lý một tài khoản ngân hàng của mình không? Nếu không, dù xuất sắc về chuyên môn hay tố chất, anh cũng không chọn.

Câu 4 — "Hợp cạ". Nghe hơi buồn cười nhưng rất quan trọng. Với ứng viên đã qua hết các câu trên, anh tưởng tượng: hai người bay chung một chuyến, chuyến bay delay 12 tiếng, cả hai phải nằm vật vạ ở sân bay — cảm giác của anh sẽ thế nào? Với tất cả cộng sự hiện tại, đừng nói 12 giờ, kẹt ở sân bay vài ngày anh vẫn thấy rất thoải mái, bình thường; rảnh còn chủ động mời họ đi cà phê hay tới nhà chơi — điều mà một người hướng nội như anh chỉ làm với người thật sự thấy thoải mái khi ở cạnh. Có những người ở cạnh thì không thoải mái — ngoài mặt vẫn vui vẻ nói chuyện nhưng sâu bên trong là cảm giác gượng ép, cố tỏ ra thân thiện. Với trợ lý thân cận, yếu tố này đôi khi còn quan trọng hơn cả chuyên môn; đã có trường hợp qua hết các câu trước nhưng tới câu này, tưởng tượng cảnh kẹt ở sân bay mà thấy không thoải mái, anh đành bỏ qua ứng viên đó.