Đừng tự dán nhãn cho mình

Xuất phát điểm: không học đại học 0:44

Anh Hiếu chưa từng học đại học. Đó không phải kiểu bỏ học vì nhìn thấy cơ hội lớn, mà vì gia đình lúc đó khó khăn và anh muốn đi làm ngay khi đủ 18 tuổi. Chưa đầy hai tuần sau khi tốt nghiệp cấp ba, anh đã đi làm nhân viên lắp ráp máy tính.

Có những lúc anh chạnh lòng: chở máy đi giao ngang trường Bách khoa đúng mùa đón tân sinh viên, hay ngồi nghe bạn bè kể chuyện thời sinh viên. Nhưng nhìn lại, anh thấy chính việc không có bằng cấp lại mang đến hai điều:

• Buộc phải tự học, và tự chọn học những gì sát với công việc thực tế.
• Không bị dán nhãn chuyên ngành — không ai, kể cả chính anh, mặc định anh "là dân" một nghề nào.

Con đường của anh vì thế đi qua rất nhiều nghề: lắp ráp máy tính, trực phòng net, lập trình viên, quản lý dự án, marketing, thiết kế trải nghiệm người dùng (UX), quản lý cấp cao, tư vấn chiến lược, và hiện tại là cố vấn và đầu tư.

Đừng tự dán nhãn 4:31

Câu "một nghề cho chín còn hơn chín nghề" vẫn đúng nếu "chín nghề" nghĩa là nghề nào cũng hời hợt. Anh không cổ vũ điều đó. Ý anh là: mỗi người có thể có nhiều hơn một năng lực, và nếu chịu đào sâu thì hoàn toàn có thể làm tốt nhiều lĩnh vực.

Anh tự nhận mình không xuất chúng — hồi đi học có những thứ phải hỏi đi hỏi lại và diễn giải lại theo cách riêng mới hiểu. Nếu một người bình thường làm được, thì nhiều người khác cũng làm được.

Khi thử một lĩnh vực và nhận ra mình không hợp, đó cũng là thông tin có giá trị: biết mình không thích gì quan trọng ngang biết mình thích gì. Cái hại của nhãn mác là nó khiến ta không thử ngay từ đầu.

Nhãn mác xuất hiện ở đâu 8:51

Nghề nghiệp. Học IT thì chỉ làm IT, rồi kéo theo cả loạt định kiến đi kèm: dân kỹ thuật thì khô khan, không biết kinh doanh, không bán hàng được. Ngược lại, người làm kinh doanh mặc định mình không thể tự học công nghệ hay thiết kế. Theo quan sát của anh, những người thành công nhất thường là người vượt qua được ranh giới đó — giỏi kỹ thuật nhưng hiểu cả kinh doanh, tài chính.

Gia đình. Xã hội gán sẵn vai trò: vợ phải nội trợ và giữ tiền, chồng phải ra ngoài kiếm tiền. Nhưng nếu người vợ giỏi kiếm tiền còn người chồng giỏi chăm con, thì đổi vai cho đúng năng lực mới là hợp lý. Ép theo khuôn sẵn thì cả hai đều làm dở việc của mình. Anh cũng nhấn mạnh: việc quán xuyến gia đình và nuôi dạy con cái là việc quan trọng và vất vả, không phải việc "đơn giản".

Gốc gác. Ở nước ngoài, anh thấy nhiều người tự coi mình là "người Việt nhập cư" rồi tự giới hạn: sống ở khu người Việt, chơi với người Việt, làm những nghề người Việt hay làm. Anh chọn không nhận nhãn nhập cư, nhưng cũng không nhận nhãn "người bản địa" — chỉ là chính mình, cạnh tranh sòng phẳng. Người bản địa có lợi thế về văn hóa và ngôn ngữ, nhưng bằng nỗ lực và sự linh hoạt vẫn có thể bắt kịp, thậm chí vượt lên.

Hãy là một phiên bản riêng 16:29

Bản thân anh làm tài chính nhưng không chọn sự khô khan: vẫn chụp ảnh, viết lách, chơi đàn; xuất thân kỹ thuật nhưng tự học kinh doanh và quản lý. Kết quả là một "hình thù không giống ai" nhưng chứa đủ thế mạnh của mình.

Sống là hành trình tìm xem mình là ai, giỏi gì, hợp với điều gì. Tìm sai thì tìm tiếp — chính những lần tìm sai cũng là một phần của hành trình.