Sức mạnh của sự bỏ đi

Trong thương lượng 0:42

Hãy hình dung bạn là chủ một doanh nghiệp nhỏ sắp bước vào cuộc họp thương lượng một hợp đồng quan trọng, nhưng công ty đang nguy kịch, hết vốn — không ký được là giải thể, thậm chí vỡ nợ, ra tòa. Bước qua cửa phòng họp hôm đó là không còn đường lui, bằng mọi giá phải ký. Với anh Hiếu, đó là trạng thái tệ nhất trước một cuộc thương lượng: kỹ năng tốt tới đâu, cố tỏ ra bình tĩnh, máu lạnh tới đâu thì chắc chắn 100% vẫn không thể thương lượng bình đẳng. Đối tác chỉ cần tìm hiểu chút về tình trạng công ty, hoặc tinh ý ngay trong cuộc họp, là nhận ra bạn không có đường lui — và dùng điểm yếu đó làm lợi thế; bạn sẽ bị ép vào những điều khoản bất lợi mà bình thường không bao giờ chấp nhận, có khi đến mức phải làm điều trái lương tâm.

Vì vậy anh có nguyên tắc thứ nhất: dùng mọi khả năng để không bao giờ bước vào một cuộc thương lượng mà mình không có đường lui. Tương lai không dám chắc, nhưng tới nay anh chưa từng phải ngồi vào cuộc họp ở vị thế đó.

Lật ngược bức tranh: bạn có sản phẩm tốt mà người khác không có, đã trao đổi với nhiều khách và trong tay sẵn vài hợp đồng, chỉ cần gật đầu ký. Bước vào thương lượng với tâm thế thoải mái: giá tốt hơn thì tôi cân nhắc, không thì còn hàng chục công ty khác sẵn sàng ký. Lúc đó bạn có quyền mạnh nhất trên bàn thương lượng: đứng dậy bỏ về. Nghe hơi thô, thiếu chuyên nghiệp, nhưng anh cam đoan đó là một trong những vũ khí mạnh nhất; kể cả không dùng, có nó trong tay thì mọi chi tiết hợp đồng đều được trao đổi ở thế lợi hơn, hoặc ít nhất đôi bên cùng có lợi.

Nguyên tắc thứ hai: dù ở thế bất lợi tới đâu, trước bất kỳ cuộc thương lượng nào anh cũng cố giữ quyền cuối cùng — quyền đứng dậy bỏ đi; không còn quyền này thì anh không bước vào. "Đời đâu phải lúc nào cũng theo ý mình, rồi sẽ có lúc bị dồn vào đường cùng" — anh không nghĩ vậy. Theo anh, người bị dồn vào bước đường cùng là vì không chuẩn bị trước, hoặc chuẩn bị quá trễ. Hơn 20 năm làm việc, qua vô số cuộc thương lượng lớn nhỏ, cho bản thân hay đại diện công ty, anh thấy chỉ cần biết chuẩn bị thì sẽ không bao giờ lâm vào hoàn cảnh không có đường lui.

Trong cuộc sống 5:45

Bạn làm ở một công ty môi trường tệ hại: đồng nghiệp đấu đá, sếp bất tài xu nịnh, tệ hơn là bị chèn ép — mà không có lựa chọn nào khác: đó là việc duy nhất tìm được, không đủ năng lực ứng tuyển nơi khác, hoặc không có tiền tiết kiệm để nghỉ một thời gian tìm việc mới. Người sếp độc hại sẽ nhận ra bạn không dám nghỉ, nên lấn tới, chèn ép tệ hơn mỗi ngày, còn bạn cắn răng chịu đựng — đó là sự độc hại của việc không còn lựa chọn bỏ đi.

Lời khuyên: làm mọi cách xây lại quyền đó. Chưa đủ năng lực thì học ngày học đêm trau dồi kỹ năng để có thể ứng tuyển nơi khác. Có thể không cần chuyển nếu vẫn muốn ở lại, nhưng khi trong tay có vài offer, biết mình có thể bước vào phòng quản lý nói "tôi nghỉ" và quay lưng đi bất cứ lúc nào, thì cách bạn hành xử hằng ngày tự nhiên khác đi — tự tin hơn nhiều; năng lượng đó tỏa ra, người xung quanh cảm nhận được và thay đổi cách đối xử. Kể cả họ không đổi, bạn vẫn biết mình có lựa chọn chuyển sang môi trường tốt hơn.

Trong tình yêu và gia đình 8:06

(Anh dùng nhân vật nam cho ví dụ tình yêu, nhân vật nữ cho ví dụ gia đình chỉ để dễ truyền đạt, không thiên vị — ai nghe thì tự đổi giới tính cho hợp câu chuyện của mình.)

Tình yêu. Đừng bao giờ để mình rơi vào trạng thái lệ thuộc, cầu xin tình cảm của người kia. Nền tảng căn bản của tình yêu là sự tôn trọng — mất tôn trọng thì có thể còn tình nghĩa, lòng thương hại, nhưng không còn là tình yêu. Anh rất không thích câu "anh không thể sống thiếu em", "không có em anh chết". Nhảm nhí, vì chỉ thiếu oxy mới chết — cha mẹ, người quan trọng nhất đời ta, mất đi rồi ta vẫn sống. Độc hại, vì lúc nói ra người kia có thể xúc động, nhưng trong vô thức bạn đang tiêm vào đầu họ một liều độc: "không có mình là nó chết, làm cao chút chắc không sao". Mỗi ngày một chút, từ làm cao nghe dễ thương tới coi thường, quát nạt, thậm chí quen người khác song song — tất cả vì bạn cho phép, vì bạn cho họ biết bạn không sống nổi thiếu họ. Lúc đó hành động mạnh mẽ và hiệu quả nhất là nhớ rằng mình vẫn còn oxy, vẫn sống thoải mái mà không cần người đó — đứng dậy và bỏ đi. Anh đảm bảo hầu hết những người như vậy, ngay khi bạn bỏ đi, sẽ chững lại và đa số kiếm cớ chạy theo níu kéo; nhưng trừ trường hợp thật đặc biệt, đã đi thì đi luôn, đừng tiếc mối quan hệ độc hại, để dành thời gian, tâm trí cho người xứng đáng hơn.

Gia đình. Người phụ nữ Việt có một truyền thống rất đáng quý nhưng cũng rất tai hại — "xuất giá tòng phu": lập gia đình rồi thì chồng là tất cả. Xã hội phát triển nên bớt phần nào, nhưng nhìn quanh vẫn thấy vô số hình bóng mẹ, chị mình trong những câu chuyện đó. Quan niệm đàn ông là trụ cột kiếm tiền đưa vợ, và người vợ coi đó là mặc định, khiến phụ nữ lập gia đình rồi phụ thuộc tài chính vào chồng, không còn lựa chọn rút lui. Chồng biết suy nghĩ thì không lợi dụng; nhưng có người chồng biết vợ không thể đi đâu. Chưa kể ở nhà mãi thì kiến thức xã hội, sự nhạy bén dần vơi đi, sự tôn trọng bị xói mòn — bắt đầu từ coi thường, rồi nạt nộ, tệ nhất là bạo hành. Đó mới chỉ là tài chính; niềm vui của họ cũng chỉ có chồng con, gia đình — rất đáng quý, nhưng lại làm họ lệ thuộc hơn, tới khi mọi khía cạnh — tài chính, cuộc sống, niềm vui — đều phụ thuộc vào một điều duy nhất. May gặp người chồng tử tế thì không có gì để nói; không may gặp người hành hạ, đánh đập thì họ không có lựa chọn nào, vì đã vô tình xây một cuộc sống mà rẽ sang đường khác là mất tất cả. Theo anh, trong những trường hợp này người vợ cũng là một phần nguyên nhân: đã để chồng coi thường mình, thay vì dập lửa từ những mồi lửa đầu tiên thì nhẫn nhịn tới lúc cháy rụi cả ngôi nhà vẫn ngồi trên đống tro cam chịu — như những vụ bạo hành trên báo, vợ bị đánh tới nhập viện vẫn tiếp tục sống chung.

Vì vậy với người thân xung quanh, anh luôn cổ vũ: lấy chồng có điều kiện tới mấy cũng tiếp tục đi làm, đừng nghĩ chuyện ở nhà làm nội trợ quanh quẩn trong bếp; làm ít hay nhiều không quan trọng, nhưng phải tự chủ tài chính, tự chủ niềm vui và cuộc sống. Như vậy vừa giữ được sự năng động, tự chủ, vừa giữ được quyền có thể bỏ đi — điều rất quan trọng để giữ gia đình: người chồng biết cư xử thiếu tôn trọng là có thể mất vợ, nên cân nhắc lời ăn tiếng nói, hai bên duy trì được sự tôn trọng lẫn nhau. Trên cộng đồng website, anh từng hướng dẫn một bạn nữ sắp dọn về sống với hôn phu cách lập một tài khoản chung cho chi tiêu gia đình, còn lại mỗi người vẫn tự quản lý tài chính riêng — cùng tinh thần mỗi người tự chủ.

Những góc nhìn của riêng tôi 16:59

Có cho mình lựa chọn không có nghĩa là chuyện lớn chuyện nhỏ gì cũng xách vali bỏ đi — anh rất không thích kiểu đó. Ý chính là khi cả hai đều biết cư xử quá đáng thì người kia có đủ năng lực và quyền để rời đi, họ sẽ suy nghĩ kỹ trước khi làm gì — đó là nền tảng của sự tôn trọng lẫn nhau. Còn khi gia đình đã độc hại, có cắn răng ở lại cũng chỉ giữ được cái vỏ cho giống gia đình — sống vì sự dị nghị của người khác, không còn vì hạnh phúc của chính mình.

Làm gì cũng phải cố hết mình, nhưng có những lúc phải biết quay lưng bỏ đi — gửi tín hiệu cho xung quanh về giá trị của mình. Anh kết bằng một câu, đại ý: người ta sẽ đối xử với bạn đúng theo mức mà bạn cho phép. Điều đó bắt đầu từ việc ta tôn trọng chính mình tới đâu; ai không tôn trọng mình, hãy nhớ mình luôn có vũ khí sau cùng — dừng lại và bỏ đi.