07/07/2024 · 28 phút · Đầu tưTự do tài chính

Cách đầu tư hiệu quả khi thị trường đi xuống

Bắt đầu đầu tư thụ động đúng đỉnh 2022 vẫn có lãi nhờ mua đều đặn mỗi tháng (DCA) — và vì sao cái khó nằm ở sự kiên trì chứ không ở kỹ thuật.

Xem video gốc trên YouTube ↗ · transcript gốc: mở video → phần mô tả → "Hiện bản chép lời"

Bối cảnh: lời khuyên khó nhất

Cuối 2021, khóa học đầu tiên của anh Hiếu sắp kết thúc thì nhóm của anh đánh giá thị trường nhiều khả năng sắp suy thoái mạnh. Anh đứng trước hai lựa chọn:

Khuyên học viên tạm đứng ngoài chờ bão qua — nhưng như vậy là đi ngược chính triết lý anh dạy (không cố đoán đáy, đoán đỉnh).
Giữ nguyên lời khuyên: bám chiến lược dài hạn, đầu tư đều đặn, bỏ qua biến động ngắn hạn — dù biết trước mặt có thể là bão.

Anh chọn cách thứ hai, rồi âm thầm theo dõi số liệu hơn hai năm để kiểm chứng xem người làm đúng phương pháp có bị lỗ hay không.

Tình huống xấu nhất

Lấy ví dụ một quỹ ETF theo dõi chỉ số rộng của thị trường Việt Nam:

Đầu 01/2022 (đỉnh thị trường): khoảng 21.500đ/chứng chỉ quỹ.
Một năm sau: khoảng 11.000đ — mất gần 50%.
Đến giữa 2024: đã hồi phục một phần nhưng vẫn thấp hơn đỉnh khoảng 20%.

Ai bỏ một lần 1 tỷ vào đầu 2022 thì giữa 2024 vẫn đang lỗ khoảng 200 triệu. Đây gần như là thời điểm tệ nhất để bắt đầu.

Phương pháp: trung bình giá mua (DCA)

Dollar-cost averaging — mỗi tháng bỏ một khoản cố định vào quỹ, bất kể thị trường lên hay xuống. Giá cao thì mua được ít, giá thấp thì mua được nhiều; giá vốn bình quân tự động kéo xuống trong giai đoạn giảm.

Kết quả với 10 triệu/tháng, bắt đầu đúng đỉnh 01/2022:

Thời gian	30 tháng (2,5 năm)
Tổng vốn bỏ vào	300 triệu
Giá trị giữa 2024	khoảng 337 triệu
Lợi nhuận anh tính	khoảng 5%/năm

Cùng một thị trường, người bỏ tiền một lần đang lỗ 20%, còn người mua đều đặn lại có lãi.

Bình luận

Con số "5%/năm" thật ra đang đánh giá thấp kết quả. Anh lấy lãi 12% chia đều cho 2,5 năm, nhưng với DCA, phần lớn số tiền chỉ nằm trên thị trường một thời gian ngắn (tháng cuối mới bỏ vào thì gần như chưa kịp sinh lời). Tính theo dòng tiền (IRR), lợi suất thực tế gần 9–10%/năm. Ngược lại, để so công bằng với gửi tiết kiệm thì cũng phải tính tiết kiệm theo kiểu gửi dần mỗi tháng — khi đó lãi tiết kiệm cũng chỉ còn khoảng một nửa lãi suất niêm yết.

Ví dụ này cũng chưa tính cổ tức của quỹ (làm kết quả tốt hơn), phí giao dịch, thuế 0,1% khi bán và chuyện phải mua theo lô (làm kết quả kém đi một chút). Nhìn chung kết luận vẫn đứng vững.

Bức tranh 20–30 năm

Giữ nguyên 10 triệu/tháng:

Chỉ tích lũy, không đầu tư: sau 20 năm có 2,4 tỷ.
Đầu tư với lợi suất 10%/năm: sau 20 năm khoảng 7,1 tỷ. Áp dụng quy tắc 4% (mỗi năm rút 4% tài sản để sống), con số này tạo ra khoảng 23 triệu/tháng.
Kéo dài thêm 10 năm: hơn 20 tỷ.

Lợi suất 10% không phải từ trên trời rơi xuống: các quỹ ETF theo dõi những chỉ số như S&P 500 có lợi suất dài hạn trên 10%/năm.

Bình luận

Ba lưu ý quan trọng khi áp những con số này vào thực tế:

10% của S&P 500 là lợi suất danh nghĩa, chưa trừ lạm phát. Sau lạm phát còn khoảng 6–7%. Thị trường Việt Nam lịch sử ngắn hơn, biến động mạnh hơn, nên không có gì bảo đảm sẽ lặp lại đúng con số đó.
7,1 tỷ sau 20 năm là tiền của 20 năm sau. Với lạm phát 3–4%/năm, 23 triệu/tháng lúc đó chỉ tương đương khoảng 11–13 triệu hôm nay.
Quy tắc 4% xuất phát từ dữ liệu thị trường Mỹ (nghiên cứu Trinity, Bengen). Ở nơi lạm phát và biến động cao hơn, nhiều người dùng 3–3,5% cho an toàn.

Không điều nào ở trên làm sai thông điệp chính — đầu tư đều đặn vào chỉ số rộng vẫn tốt hơn hẳn để tiền nằm yên — nhưng nên lập kế hoạch với giả định thận trọng hơn.

Cái khó thật sự

Kỹ thuật thì đơn giản: chọn một quỹ ETF theo dõi chỉ số đủ rộng, mỗi tháng mua một khoản cố định. Cái khó là giữ được kỷ luật suốt nhiều năm, nhất là khi tài khoản âm 30–50%. Muốn kiên trì được thì phải hiểu thị trường vận hành thế nào và vì sao phương pháp này hiệu quả — nếu không, người ta sẽ bán tháo đúng lúc tệ nhất.

Phần còn lại của tập

Nửa sau là thông báo khai giảng khóa học đầu tư (khóa C4): học trong khoảng 6 tháng, gồm 4 học phần — vì sao cần đầu tư và hoạch định tài chính; thị trường chứng khoán vận hành ra sao; các chiến lược đầu tư (thụ động/chủ động, giá trị, tăng trưởng, cổ tức, các loại quỹ); và những bước đầu tiên khi bắt đầu (chọn công ty chứng khoán, mở tài khoản, đặt lệnh). Anh cũng cảnh báo có nhiều đối tượng mạo danh để lừa đảo và chỉ nên tin thông tin trên website chính thức.