Lãi suất kép là gì? Và tại sao nó quan trọng?
Bài giảng "Why" đầu tiên của học phần đầu tư thụ động — hiệu ứng cộng dồn (lãi mẹ đẻ lãi con) qua câu chuyện hai nhân viên A và B, cơ chế tái đầu tư cổ tức, và hai bài học — bắt đầu càng sớm càng tốt, và một đồng phung phí lúc trẻ có thể là hàng chục đồng về sau.
Xem video gốc trên YouTube ↗ · transcript gốc: mở video → phần mô tả → "Hiện bản chép lời"
Mục lục video
Lãi suất kép là gì? 0:30
Đây là bài giảng anh Hiếu định làm từ lâu nhưng ưu tiên cho học viên khóa học trước. Anh thường tiếp cận một vấn đề qua bốn câu hỏi: why (vì sao), what (là gì), when (khi nào), how (làm thế nào). Thường how phức tạp nhất, nhưng với chiến lược đầu tư thụ động thì how lại đơn giản nhất — về cơ bản chỉ là đầu tư vào quỹ index fund hoặc ETF, cộng vài bước để chọn quỹ và phân bổ. Phần why được dành hai bài, vì đó là nền tảng giúp giữ kỷ luật và kiên trì. Bài này là why thứ nhất: compound effect — hiệu ứng cộng dồn, hay theo ông bà ta là "lãi mẹ đẻ lãi con".
Ví dụ: gửi 100 triệu với lãi (giả định) 10%/tháng — không ngân hàng nào trả vậy. Tháng đầu được 10 triệu lãi; không rút mà cộng vào gốc, tháng hai gốc là 110 triệu, lãi 11 triệu; tháng ba gốc 121 triệu, lãi 12,1 triệu… Lãi sinh ra cộng vào gốc, gốc lớn hơn sinh lãi nhiều hơn, tài sản tăng ngày càng nhanh. Chỉ vậy thôi, nhưng quan trọng tới mức người ta gán cho Einstein câu nói đây là "kỳ quan thứ tám của thế giới".
Sức mạnh của lãi suất kép 6:05
Hai nhân viên được chọn: (A) lương 1 triệu/tháng, làm tốt thì mỗi tháng tăng 10%; (B) cố định 50 triệu/tháng. Ai cũng sẽ khuyên chọn B. Anh A chọn phương án một.
| Sau | Tổng thu nhập của A | Tổng thu nhập của B |
|---|---|---|
| 1 năm | khoảng 21 triệu | 600 triệu |
| 2 năm | 88 triệu | 1,2 tỷ |
| 3 năm | chưa tới 300 triệu | 1,8 tỷ |
| 5 năm | 3,034 tỷ | 3 tỷ |
| 6 năm | 9,5 tỷ | 3,6 tỷ |
| 7 năm | 30 tỷ | 4,2 tỷ |
| 10 năm | 927 tỷ | 6 tỷ |
| 11 năm | hơn 2.900 tỷ | 6,6 tỷ |
Tới năm thứ 11, riêng phần số lẻ bị làm tròn trong thu nhập của A đã lớn hơn tổng 11 năm của B. Anh kể câu chuyện này nhiều lần mà vẫn rùng mình. Trong đầu tư, hiệu ứng cộng dồn chính là bài học cặm cụi: suốt 5 năm, A không bận tâm bạn mình phè phỡn 50 triệu/tháng trong khi mình lẹt đẹt vài ba triệu; anh chỉ cần mỗi tháng tốt hơn chính mình tháng trước 10%.
Theo anh, thị trường chứng khoán là nơi tốt nhất để áp dụng hiệu ứng cộng dồn, và là công cụ hiệu quả nhất để tới tự do tài chính. Đáng tiếc phần lớn người tham gia bắt đầu với tâm lý sai — muốn giàu nhanh trong vài tháng, vài năm, chọn cổ phiếu "tăng vài trăm phần trăm" theo kiểu đánh bạc, chạy theo đám đông — và 99% thua lỗ, mất vốn (bài sau phân tích vì sao). Trong khi chỉ cần 10–15% mỗi năm, đều đặn vài chục năm.
Dividend (cổ tức) 12:41
Chứng khoán hợp với hiệu ứng cộng dồn vì cổ tức — phần lợi nhuận công ty chia cho cổ đông — và cơ chế tái đầu tư cổ tức (dividend reinvestment plan). Ví dụ: sở hữu 100 cổ phần giá 10.000 đồng, công ty trả 1.000 đồng/cổ phần mỗi năm (lợi suất cổ tức 10% — hiếm nhưng có thật). Năm đầu được 100.000 đồng cổ tức; thay vì nhận tiền mặt, bảo công ty dùng nó mua thêm 10 cổ phần (không mất phí môi giới, công ty tự làm). Giờ có 110 cổ phần, năm sau sinh thêm 11 cổ phần… — đúng kịch bản lãi mẹ đẻ lãi con.
Tính chất quan trọng: lúc đầu tăng rất chậm, càng về sau càng nhanh, tới lúc tăng khủng khiếp (A mất 5 năm mới bắt kịp B, chỉ thêm một năm đã gấp ba). Bỏ 100 triệu vào chương trình tái đầu tư cổ tức rồi quên luôn: 10 năm thành 259 triệu, 30 năm khoảng 1,7 tỷ, 40 năm 4,5 tỷ.
Một đồng của tuổi trẻ bằng 10, 100 đồng của tương lai 16:29
Hai bài học:
- Bắt đầu càng sớm càng tốt — tăng theo gia tốc nên càng sớm càng về sau tăng nhanh; chần chừ bao lâu thì về sau mất bấy nhiêu.
- Một đồng lãng phí lúc trẻ không chỉ mất một đồng. 30 năm trước bỏ 100 triệu thì nay có hơn 1,7 tỷ; nếu khi đó rút 20 triệu đi du lịch, chỉ đầu tư 80 triệu thì nay chưa tới 1,4 tỷ — chuyến đi đó thật ra tốn gần 350 triệu.
Kịch bản thực tế hơn — có cả tiền góp thêm:
- Vốn ban đầu 100 triệu, mỗi tháng góp thêm 10 triệu, tăng trưởng 10%/năm trong 30 năm: khoảng 21 tỷ. Bắt đầu năm 20 tuổi thì tới 50 tuổi có hơn 21 tỷ — đủ để nghỉ hưu sớm, chưa tính quỹ lương hưu.
- Tốt hơn một chút: 15%/năm, góp 15 triệu/tháng: 20 năm khoảng 20 tỷ (nghỉ hưu ở tuổi 40 — mơ ước của nhiều người), 30 năm gần 85 tỷ, và tài sản vẫn tiếp tục tăng sau khi nghỉ — thêm 10 năm nữa gần 350 tỷ.
Nghe như viễn tưởng, nhưng điều duy nhất nó đòi hỏi là chịu khó và kiên trì — như A chịu khổ 5 năm đầu; mà thực tế không có tăng trưởng 10%/tháng, nên càng phải kiên trì hơn. Đa số không đạt tự do tài chính vì không giữ được sự kiên trì. Các phép tính trên còn giả định giá cổ phiếu đứng yên; nếu giá tăng, bức tranh còn sáng hơn. Giá cổ phiếu ngắn hạn không đoán được, nhưng có cách đầu tư gần như đảm bảo giá trị tăng theo thời gian — đề tài của bài giảng why thứ hai.