Hành trình tự do tài chính - Phần 6

Về hiệu ứng cộng dồn 1:35

Tập cuối nói về đích đến của cả hành trình — để có thêm động lực, và để ai chưa bắt đầu xác định đây có phải điều mình muốn không (với nhiều người rất hấp dẫn, nhưng có người không cần). Tập trước nói về đầu tư để tiền làm ra tiền — hiệu ứng cộng dồn (compound effect), giống quả cầu tuyết lăn: ban đầu nhỏ, càng lăn càng cuốn thêm tuyết, thành khối lớn. Bắt đầu với số vốn nhỏ, đầu tư đúng cách thì sinh thêm tiền, cộng vào vốn thành số lớn hơn, sinh lợi nhuận lớn hơn — "cỗ máy in tiền" chạy ngày càng nhanh, và tới lúc nào đó đưa ta tới những ngưỡng tự do tài chính.

Tự do tài chính thực sự là gì 2:40

Về con số, đó là ngưỡng ta chính thức làm chủ đồng tiền — tiền phục vụ ta chứ ta không phục vụ nó; cụ thể là có thể chọn nghỉ hưu nếu muốn. Đó là lý do cộng đồng tài chính cá nhân có khái niệm FIRE (Financial Independence, Retire Early): thay vì nghỉ hưu ở 60–65 tuổi như đa số, những người này có thể nghỉ sớm hơn rất nhiều. Nói vậy thôi, chứ trong những người đã tự do tài chính mà anh Hiếu biết, chưa thấy ai nghỉ làm cả — ngược lại họ còn làm nhiều hơn, vì giờ không phải làm vì tiền nên tự do chọn việc mình thích, làm vui vẻ, nhiệt tình hơn, không cần quan tâm việc đó mang lại bao nhiêu tiền; sau lưng họ là cả một hệ thống đã xây, tích lũy nhiều năm, tạo đủ thu nhập để sống tới cuối đời. Các giai đoạn này có nhiều tên gọi, định nghĩa khác nhau, dễ gây rối; anh chia ba cột mốc mà anh thấy rõ ràng, hợp lý nhất.

Các giai đoạn tự do tài chính 4:25

Nhắc lại hai khái niệm ở tập 4: mức chi tiêu tối thiểu (ví dụ 20 triệu/tháng) và mức chi tiêu tiêu chuẩn (ví dụ 25 triệu/tháng).

1. An toàn tài chính (Financial Security) = chi tiêu tối thiểu một tháng × 12 × 25. Con số 25 từ quy tắc 4% do William Bengen đưa ra năm 1994: tổng hợp tỷ lệ lạm phát, lãi suất, tỷ suất sinh lời của các khoản đầu tư (chủ yếu cổ phiếu và trái phiếu), ông kết luận nếu đều đặn rút 4% danh mục mỗi năm để chi tiêu thì sẽ có khoảng 30 năm "đường băng" (runway). 30 năm vì công thức dựa trên tuổi nghỉ hưu trung bình ở phương Tây (60–65), đủ cho đại đa số tuổi thọ — tới khoảng 95 tuổi. Thế giới tự do tài chính dùng nó tính ngược thành 25 lần. Nghỉ hưu sớm thì thời gian nghỉ dài hơn 30 năm, sao vẫn dùng công thức này? Theo anh, đây chỉ là cột mốc căn bản: đa số khi tới đây đã xây được hệ thống tài chính rất hiệu quả, các khoản đầu tư vẫn tiếp tục sinh tiền, có khi còn nhiều hơn trước nhờ hiệu ứng cộng dồn — như một cột mốc nhỏ báo ta vừa chạy ngang một trạm, không phải cả đoàn tàu dừng lại; nên hầu hết trường hợp, qua được mốc này là đủ đi tiếp trọn đời. Vẫn còn tranh luận về công thức, nhưng nhìn chung đa số đồng thuận dùng nó.

Ví dụ: 20 triệu × 12 = 240 triệu/năm; × 25 = 6 tỷ. Ở nước ngoài, chi tiêu tối thiểu 5.000 USD/tháng = 60.000 USD/năm thì mốc này khoảng 1,5 triệu USD — con số phổ biến các bạn phương Tây hay đặt làm mục tiêu, khoảng 1–2 triệu USD. Tới đây, mọi nhu cầu tối thiểu được đảm bảo tới cuối đời, có thể ngưng làm việc. Nhưng chỉ là cuộc sống tối thiểu — chưa đủ cho chuyện mỗi tháng đi ăn với bạn bè vài lần hay đóng tiền các khóa học. Nên đã có "trớn" rồi thì đa số không dừng lại mà đi tiếp.

2. Độc lập tài chính (Financial Independence) = chi tiêu tiêu chuẩn một năm × 25. Cuộc sống tiêu chuẩn: ngoài nhu cầu tối thiểu còn đi ăn với bạn bè, mỗi năm đi du lịch vài lần, mua sắm thêm đồ mình thích, laptop trong nhà... — một cuộc sống đầy đủ bình thường mà không phải lo nghĩ nhiều về tiền tới cuối đời. Ví dụ: 25 triệu × 12 = 300 triệu/năm; × 25 = 7,5 tỷ. Ở nước ngoài, chi tiêu tiêu chuẩn 80.000 USD/năm thì khoảng 2 triệu USD. Với đại đa số, đây cũng là cột mốc sau cùng: có thể tự do đi bất kỳ đâu, làm bất kỳ điều gì mà không còn lo nghĩ chuyện tiền — cuộc sống như một cuộc dạo chơi. Tiền không phải tất cả, nhưng liên quan rất nhiều khía cạnh cuộc sống; loại bỏ được ảnh hưởng của nó thì cuộc sống tự do hơn rất nhiều.

Hiểu rõ tự do tài chính và độc lập tài chính 10:51

3. Tự do tài chính (Financial Freedom). Ban đầu chính anh cũng lẫn lộn hai khái niệm, rồi thấy rõ khác biệt: độc lập tài chính là một con số cụ thể, còn tự do tài chính thiên về mindset — hoàn toàn thoát khỏi sự chi phối của đồng tiền, tiền không còn là điều làm ta bận tâm. Nhắc lại hình ảnh vận tốc thoát ly (escape velocity) ở tập 1: ném hòn đá lên trời cao mấy cũng rơi lại; tàu vũ trụ muốn thoát lực hút Trái Đất phải đạt vận tốc khoảng 11 km/giây (khoảng 40.000 km/giờ); qua được rồi thì bắt đầu trôi trong không gian, có thể để tâm tới những mục tiêu, vấn đề khác mà không phải nghĩ tới chuyện rơi lại. Tự do tài chính cũng vậy: vẫn bận tâm chuyện khác, nhưng không còn mối quan tâm nào liên quan tới tiền — tự do thật sự, chứ không phải kiểu nói đãi bôi "tiền không quan trọng với tôi", "tôi không cần tiền" mà đụng chuyện vẫn bị tiền chi phối.

Theo anh chỉ vài nhóm thật sự nói được câu đó: tỷ phú như Bill Gates — mối bận tâm giờ là giúp những khu vực khác trên thế giới, chắc chắn không còn lo một sáng thức dậy không đủ tiền sống; và các thầy tu. Cả hai con đường đó đều không dành cho số đông, nên với người bình thường, con đường hiệu quả nhất là hành trình tự do tài chính. Theo quan sát của anh, đa số chỉ sau khi ở trạng thái độc lập tài chính đủ lâu mới dần bước sang tự do tài chính — lý do anh đặt mốc này sau. Nhưng vì là mindset, nó có thể tới sớm hơn: có người đạt an toàn tài chính, đảm bảo cuộc sống tối thiểu, cộng với xây được mindset biết đủ, thì tự do tài chính tới từ đó, thậm chí sớm hơn. Còn đạt tự do tài chính trước mốc an toàn thì rất hiếm — nhóm duy nhất anh nghĩ tới là một số ít thầy tu, còn đa số các thầy vẫn ít nhiều phải lo tiền cho chùa.

Mục đích sau cùng 16:02

Tự do tài chính mới là đích đến sau cùng. Mục tiêu không phải giàu có, mà là đủ khả năng thoát hoàn toàn ảnh hưởng của tiền bạc. Anh thấy nhiều người rất nhiều tiền, vượt xa mốc độc lập tài chính, mà mãi không đạt tự do tài chính — mỗi sáng thức dậy vẫn hy sinh cuộc sống của mình, cả gia đình mình, chỉ để đi thu thập tiền; với anh, họ không phải chủ của tiền mà đang làm công cho tiền. Tới tự do tài chính cũng là lúc nghĩ tới tầng cao nhất của tháp Maslow — nghe có vẻ sáo rỗng, như làm sao tạo ra giá trị cho xung quanh, "leave the world a little better than you found it" — làm sao khi rời khỏi thế giới này, nó tốt hơn một chút so với lúc ta bước vào. Theo quan sát của anh, đa số người đã tự do tài chính, sau khi tận hưởng nhiều hoạt động cho bản thân, thường bắt đầu nghĩ tới những việc này.

Vài lời tâm sự với người đang bắt đầu 17:02

Hành trình rất dài, đòi hỏi quyết tâm và kiên nhẫn rất lớn: vừa phải đạt những cột mốc tài chính rất lớn, vừa phải xây mindset hợp lý — có cả tài chính lẫn mindset mới tới được đích sau cùng. Nên đừng coi nó là một dự án có ngày bắt đầu, ngày kết thúc; nó giống hành trình phát triển bản thân hơn — đa số mất 10–15 năm, thậm chí lâu hơn. Đừng gấp: đây là chạy marathon, không phải chạy nước rút. Cũng đừng nhìn quá xa: biết đủ mọi cột mốc thì giữ trong đầu, nhưng đừng nghĩ về nó nhiều; đang ở bước nào thì tập trung bước đó, có nhìn trước thì một, hai bước thôi — nhìn những con số hàng chục tỷ rất dễ khiến bỏ cuộc.

Có người sẽ nói cứ cắt giảm, sống vừa đủ như vậy thì sống làm gì, cuộc sống ngắn lắm, "sống nay chết mai". Nhưng nghĩ kỹ, từng bước đều nâng chất lượng sống: những bước đầu giúp thoát nợ, giải phóng áp lực, cuộc sống nhẹ nhàng hơn; khi xây xong quỹ dự phòng và bắt đầu tích lũy thì thấy an toàn hơn rất nhiều; tới giai đoạn tích lũy và đầu tư, nhìn khối tài sản tăng dần, đồng tiền sinh ra thêm tiền, là niềm vui lớn — cảm giác mình bắt đầu làm chủ đồng tiền. Quan trọng là tìm thấy niềm vui qua từng giai đoạn, đừng chỉ nhìn vào đích rồi mất vui vì thấy còn xa quá — chỉ vậy mới đi trọn hành trình. Nhìn quanh người quen ở Việt Nam, anh thấy còn rất nhiều người chưa có cái nhìn đúng về tiền bạc và quản lý tài chính cá nhân, nên mong mọi người chia sẻ loạt bài này.