Mặc kệ thiên hạ nghĩ gì

Giới thiệu 0:38

Nhắc tới sống tối giản, đa số chỉ nghĩ tới vật chất; nhưng anh Hiếu cho rằng tối giản về tinh thần — những thứ khiến ta suy nghĩ, bận tâm — còn quan trọng hơn. Ôm càng nhiều thứ đó vào người, cuộc sống càng nặng nề. Lo nói thế này người ta đánh giá ra sao, ăn mặc thế kia có khác người không, cách sống của mình có bị ai dị nghị không — tất cả có chung một gốc: quá quan tâm người khác nghĩ gì về mình. Đây là một trong những bài học anh ước được nghe hồi 18–20 tuổi, nên dù đã nhắc vài lần, anh làm riêng một tập.

1. Đó là một việc làm vô nghĩa 3:03

Điều người khác nghĩ nằm trong đầu họ, ta không cách nào biết chắc — nên não bộ liên tục phân tích và đưa ra những kết quả khác nhau. Ví dụ chuẩn bị một bài thuyết trình: định nói nhẹ nhàng, từ tốn; được nửa chừng nghĩ "người ta sẽ cho mình thiếu tự tin" nên đổi sang hừng hực khí thế; rồi lại sợ bị cho là cao ngạo nên nhét thêm yếu tố hài hước. Kết quả là một "nồi lẩu thập cẩm" — trong khi điều quan trọng nhất của thuyết trình là sự tự tin vào nội dung, mà tự tin chỉ có khi ta là phiên bản thật nhất của mình.

Có người hỏi sao anh không nói chuyện hài hước, sôi nổi như các kênh khác — đơn giản vì đó không phải anh; ngoài đời anh nói chuyện y như trên podcast, từ từ như vậy, và vẫn có nhiều người thích nghe. Gồng mình theo kiểu khác thì lỡ mọi người thích, anh sẽ phải gồng mãi — rất mệt; mà anh tin không phải là chính mình thì sớm muộn người khác cũng cảm nhận được. Cứ sợ người này người kia đánh giá thì cứ loay hoay quẹo đầu này quẹo đầu kia, rốt cuộc không làm được việc gì ra hồn.

2. Để người khác lèo lái cuộc đời mình 5:50

Người ta nói gì cũng để tâm thì vô hình trung ta để người khác điều khiển cảm xúc của mình: sáng ra đường gặp người nhìn khó chịu thì khó chịu theo; tới công ty nghe có người nói xấu thì bực cả buổi sáng; được sếp khen thì vui; chiều cả phòng đi ăn không mời thì lại bực. Họ bấm nút A thì vui, nút B thì buồn, nút C thì khó chịu. Ở mức vài ngày là để người khác điều khiển cảm xúc; vài năm là điều khiển cuộc sống; nhiều năm là giao cả cuộc đời cho người khác lái. Cuộc đời là của mình thì phải do mình làm chủ — lái sai cũng được, ít nhất vẫn là mình chủ động, còn hơn phó mặc cho người khác muốn lái đi đâu thì lái.

Muốn vậy phải bớt dần sự quan tâm, chỉ giữ lại những gì xứng đáng. Ra thang máy thì cứ vui vẻ đeo tai nghe nghe nhạc mình thích, kệ người hàng xóm nhìn mình "căm hận" — mà nhiều khi họ cũng chẳng ghét mình, có khi vừa bị vợ mắng xong. Tới công ty thì đừng quan tâm chuyện linh tinh; kể cả lời nói xấu có tới tai thì kệ: họ nói xấu là việc của họ, mình có bực hay không là việc của mình.

3. Nằm ngoài sự kiểm soát của chúng ta 8:08

Như loạt bài về kỳ vọng: chỉ tập trung vào những gì mình kiểm soát được. Người khác nghĩ gì, thích hay ghét mình là chuyện của họ, không kiểm soát được; cái kiểm soát được là thái độ của mình — bực dọc khó chịu, hay bỏ ngoài tai và tiếp tục sống vui vẻ.

4. Kéo chúng ta đi theo những lối mòn 8:59

Quan tâm quá nhiều tới người khác nghĩ gì thì dần thành người chỉ đi theo số đông — loay hoay làm việc này việc khác cho khớp với quan điểm số đông, tức là sống theo kỳ vọng và định kiến của người khác. Anh nhắc lại nghiên cứu về "đạo đức chủ – đạo đức nô lệ" (master–slave morality) của triết gia Đức Nietzsche: nhóm "chủ" đặt ra luật lệ; nhóm "nô lệ" phục tùng, không thích sự phục tùng đó, nhưng thay vì phấn đấu thoát ra lại có xu hướng kéo người khác xuống cùng mức với mình. Đứng chung nhóm thì họ kỳ vọng ta cư xử y như họ; ta nghĩ hay làm gì khác biệt thì bị coi là sai — bất kể bản chất đúng sai — thậm chí bị xem là thành phần nguy hiểm vì không theo tục lệ. Gốc rễ là nỗi sợ cái mới, cái không quen: ai theo đúng tục lệ thì được xem là đạo đức, ai sống thật với mình mà khác đi thì bị coi là nguy hiểm. Viết từ hơn trăm năm trước nhưng vẫn rất đúng với xã hội ngày nay, đặc biệt ở Việt Nam. Lời khuyên của Nietzsche: đừng làm chủ cũng đừng làm nô lệ, hãy bước ra ngoài hệ thống đó và sống thật nhất với bản thân.

Nguyên tắc của anh rất đơn giản: làm bất cứ điều gì mang lại hạnh phúc cho mình, miễn không làm hại người khác. Vế sau để loại ra những thứ cho mình hạnh phúc nhưng hủy hoại người khác — như buôn ma túy có thể mang lại cuộc sống sung túc nhưng hủy hoại cuộc đời người khác.

5. Tự do sống cuộc đời của mình 12:48

Khi không còn bận tâm, ta mới đặt được câu hỏi "tại sao" — và chỉ khi hỏi tại sao mới đi tìm câu trả lời của riêng mình thay vì nhận câu trả lời có sẵn. Anh kể một lần ăn Tết ngoài Bắc: đàn ông ngồi mâm riêng, phụ nữ mâm riêng; ăn xong đàn ông được mời ra uống nước nói chuyện, còn núi chén đĩa do chị em lo. Theo thói quen anh đứng dậy phụ mang đồ vào bếp thì chính các chị bảo "anh ra uống nước đi, bếp núc để chị em lo" — chuyện mới cách đây năm mười năm. Anh không đánh giá phái nào, chỉ minh họa: nếu không bận tâm bị coi là lười, là không tôn trọng truyền thống hay "mất gốc", người ta mới hỏi được những câu đơn giản: sao ăn thì cùng ăn mà dọn chỉ một nhóm dọn? Có 100% lực lượng lao động sao không dùng cả để dọn nhanh rồi cùng chơi tiếp? Nếu trả lời "vì đó là việc bếp núc" thì lại hỏi tiếp: sao bếp núc mặc định dành cho phụ nữ? Truyền thống là quy tắc đặt ra từ xa xưa, có thể hợp lý trong hoàn cảnh ra đời của nó, nhưng xã hội liên tục thay đổi; không đặt câu hỏi để sàng lọc cái nào còn hợp, cái nào nên bỏ, cái nào cần cập nhật, cứ mặc định cái cũ là đúng thì xã hội giậm chân tại chỗ.

Không quan tâm ≠ vô cảm 16:47

Hiểu lầm phổ biến: không quan tâm người khác nghĩ gì nghĩa là không quan tâm người khác, thành người vô cảm, thậm chí "khốn nạn". Hai việc hoàn toàn khác nhau. Anh sẵn sàng lắng nghe, giúp đỡ nếu ai cần và trong khả năng, nhưng không quan tâm họ sống thế nào, nghĩ gì — nhất là nghĩ gì về anh, dù tốt hay xấu. Với nhân viên cấp dưới, anh luôn để ý tâm tư tình cảm, có thoải mái trong công việc không, cần hỗ trợ gì không — vì quan tâm thật và vì trách nhiệm anh tự đặt ra, chứ không phải để giữ hình tượng hay lấy lòng cho họ nói tốt về mình. Nghĩ kỹ thì quan tâm để được nghĩ tốt mới là trường hợp đáng chê; quan tâm thuần túy vì muốn quan tâm mới đáng quý.

Không quan tâm ≠ không dọn rác 18:24

Không quan tâm không có nghĩa là để mặc người khác xả rác vào nhà mình. Trên các mạng xã hội khác anh đều không mở bình luận công khai; YouTube là nơi duy nhất mở vì tắt bình luận thì thuật toán không đề xuất cho khán giả mới. Đa số bình luận lịch sự, nhưng kênh càng đông thì khó tránh vài trường hợp vô văn hóa. Những lời đó dĩ nhiên không cần để tâm, nhưng vẫn phải dọn rác để nhà sạch đón khách quý. Lời nói, suy nghĩ của người khác trong phạm vi cuộc sống của họ thì bỏ ngoài tai; một khi nó ảnh hưởng tới cuộc sống của mình thì phải hành động.

Cuối tập anh nói thêm: đây là góc nhìn cá nhân, có điểm khác số đông; quỹ thời gian có hạn nên anh không tranh luận qua lại — thấy đúng thì nhận, không hay thì bỏ ngoài tai, đúng tinh thần của tập này.