Hành trình đầu tư vào công ty 39 tỉ đô của tôi

Giới thiệu 0:39

Sáng thứ Hai, anh Hiếu thức dậy thấy hàng loạt tin nhắn chúc mừng từ những người bạn ít khi nhắn tin. Hôm đó Square (Mỹ) công bố mua lại Afterpay — công ty fintech Úc — với tổng giá trị 39 tỷ đô (AUD), một trong những thương vụ mua bán sáp nhập lớn nhất lịch sử chứng khoán Úc. Số ít bạn bè đó biết anh là cổ đông Afterpay từ rất sớm. Anh vốn ít khi kể mình đầu tư công ty nào ("cho cần câu hơn cho con cá"), nhưng phá lệ một lần vì nhìn lại cả hành trình thấy có nhiều bài học giá trị cho người mới. Tổng cộng mười bài học, chia làm hai phần vì hành trình kéo dài hơn 5 năm.

Vài lưu ý nhỏ 3:28

Anh không nói số tiền cụ thể đã đầu tư — đó là thông tin cá nhân và không phục vụ bài học — chỉ dùng tỷ lệ phần trăm. Và mục tiêu không phải khoe giỏi; ngược lại, anh sẽ tập trung vào những sai lầm.

Bài học 1 — Chỉ đầu tư vào những gì mình hiểu rõ 4:08

Hành trình bắt đầu bằng một quyết định đúng: dành rất nhiều thời gian tìm hiểu trước khi xuống tiền. Bạn bè chê anh quá kỹ tính, nhưng anh thà đầu tư chậm, lỡ vài cơ hội, còn hơn hấp tấp đầu tư khi chưa hiểu công ty — vậy chẳng khác gì đánh bạc. Mô hình của Afterpay lúc đó rất mới (mua trước trả sau), nên anh càng thận trọng: gần 2 năm nghiên cứu và theo dõi. Anh có lợi thế là làm đúng trong lĩnh vực fintech, tiếp cận được thông tin và số liệu chuyên sâu, hiểu mô hình kinh doanh và tiềm năng thị trường; công ty anh làm khi đó lại cùng thành phố với Afterpay, nên anh quen nhiều thành viên cấp cao, từng nói chuyện với bộ phận sản phẩm và hiểu cách họ xây sản phẩm — từ đó tin đây là một đội ngũ rất giỏi.

Đó cũng là lý do trong phần rủi ro cao của danh mục, anh chỉ có công ty công nghệ: những lĩnh vực nổi tiếng như khai khoáng hay dược phẩm thì không có công ty nào, vì không phải chuyên môn của anh. Nếu chỉ nhớ một bài học sau tập này thì nhớ bài này: xác suất thành công sẽ cao hơn nhiều, và kể cả thất bại thì nhờ hiểu rõ mọi thứ cũng rút ra được kinh nghiệm cho lần sau. Không hiểu mình đầu tư vào gì thì là đánh bạc — thua cũng không hiểu vì sao thua, nên đánh bạc mãi vẫn là đánh bạc.

Bài học 2 — Phân bổ danh mục theo rủi ro và lợi nhuận 8:03

Hầu hết hoạt động đầu tư theo quy luật lợi nhuận càng lớn rủi ro càng cao; rủi ro thấp mà lợi nhuận cao có nhưng rất hiếm. Nhiều người dồn hết vào một loại high risk – high return kiểu được ăn cả ngã về không; nhiều người khác lại chọn đường quá an toàn nên đầu tư mãi tài sản không tăng. Anh chia vốn thành nhiều khoản với cách quản lý khác nhau:

• Quỹ hưu trí — đầu tư theo hướng an toàn: rủi ro thấp, lợi nhuận thấp.
• Một quỹ rủi ro cao hơn chút, lợi nhuận cũng cao hơn.
• Một quỹ riêng cho những khoản cực kỳ rủi ro — chấp nhận tỷ lệ thất bại cao, chấp nhận có thể mất hoàn toàn, để đổi lại không bỏ lỡ cơ hội. Afterpay nằm ở đây: dù tin vào mô hình và đội ngũ, mô hình quá mới nên rủi ro rất cao; nhưng nếu phân tích đúng, chỉ cần một xác suất nhỏ thành hiện thực là lợi nhuận rất lớn.

Tỷ lệ mỗi phần tùy khẩu vị từng người — thích an toàn thì phần low risk – low return nhiều hơn, thích mạo hiểm thì ngược lại. Quan trọng là có cách phân bổ rõ ràng để luôn biết mình đang có gì và chấp nhận mất tới đâu; không có thì dễ "say máu" đầu tư quá trớn, lấn sang cả khoản lẽ ra không nên mạo hiểm, hoặc quá cẩn thận nên mọi thứ tăng rất chậm. Hai bài học đầu là hai nền tảng trước khi bắt đầu bất kỳ hành trình đầu tư nào.

Bài học 3 — Time in the market hơn timing the market 11:20

Tháng 6/2018, sau gần 2 năm nghiên cứu, anh quyết định đầu tư. Nhưng từ tháng 5, cổ phiếu đã tăng mạnh từ khoảng 5 lên hơn 7 AUD (khoảng 50% trong một tháng), cuối tháng 7 lên 10 AUD. Như nhiều người, anh chần chừ chờ giá xuống chút rồi mới vào. Giữa tháng 7 nó tăng đột biến lên hơn 15; nghĩ tăng kiểu đó chắc sẽ điều chỉnh, anh tiếp tục chờ. Tháng 8 nó giữ quanh 15, cuối tháng 8 lại vọt lên gần 20. Tới cuối tháng 9 – đầu tháng 10 anh mới thôi chờ và mua ở 15,4. Nếu không chần chừ, anh đã mua được ở khoảng 7,5 — chỉ vì chờ mà trả giá cao gấp đôi, hay cùng số tiền chỉ được nửa lượng cổ phiếu. Nhân với giá hiện tại thì đây là bài học vô cùng đắt.

Bài học này kinh điển, ai cũng biết, nhưng kể cả người đầu tư lâu năm vẫn mắc — ngồi nói thì dễ, cầm một khoản tiền lớn trên tay thì rất dễ muốn chờ giá xuống chút. Sau này gặp lại tình huống y hệt với Tesla đầu năm 2020 (vài tháng tăng từ khoảng 50 lên hơn 100 USD), anh mua ngay khi quyết định; đỉnh điểm Tesla có lúc hơn 800, gấp 8 lần lúc mua, hiện quanh 700. Từ đó anh sẵn sàng dành rất nhiều thời gian nghiên cứu, nhưng khi đã tin vào mô hình kinh doanh, thấy giá đang dưới giá trị thực và đi tới quyết định thì mua ngay, không trì hoãn — kèm một phương pháp mua sẽ nói ở bài học 5.

Bài học 4 — Thị trường đi xuống là cơ hội 16:18

Vậy lỡ mua xong thị trường đi xuống thì sao? Đúng điều nhiều người gặp: chờ mãi thì càng tăng, vừa đặt lệnh mua là y như rằng cắm đầu — anh đùa ví mình "xui" tới mức coi như mặc định. Nhưng đó chỉ là ngắn hạn; dài hạn đa số đều lên lại ("không thì chắc tôi phá sản từ lâu"). Nhờ đó anh xây được mindset: thị trường đi xuống thay vì tiếc thì mừng, coi là cơ hội mua thêm rẻ hơn giá từng mua. Nhìn khoản đầu tư cắm đầu không dễ chịu chút nào, và người mới rất dễ hoảng loạn rồi ra quyết định cảm tính. Câu nổi tiếng của Warren Buffett: hãy sợ hãi khi người khác tham lam, và tham lam khi người khác sợ hãi. Cơn sốt nào cũng có người chạy theo số đông — cả thị trường giành nhau mua thì bán nhà bán đất theo, cả thị trường tháo chạy thì bỏ của chạy lấy người; còn nhà đầu tư lâu năm làm ngược lại: khi bà con quá điên cuồng thì âm thầm bán ra, khi bà con bán tháo thì âm thầm mua vào.

Từ tháng 10 tới tháng 12/2018, Afterpay giảm từ 17,5 xuống khoảng 11 — hơn 30% trong hai tháng, hơn 50% nếu tính từ cuối tháng 8. Các group đầu tư bình luận về Afterpay hết sức tiêu cực. Đây là lúc hiểu biết về công ty mang lại lợi thế: nhìn vào chứng cứ, số liệu, không nhìn bình luận cảm tính của số đông. Lần này anh áp dụng triệt để lời Buffett: giá càng xuống càng gom nhiều, và đó là giai đoạn anh mua nhiều nhất.

Bài học 5 — Mua chậm, bán nhanh 20:24

Nguyên tắc của anh: mua thì mua thành từng đợt; bán thì một khi đã quyết, bán ngay một lần. Nhiều người làm ngược lại: mua dồn một lần vì tưởng đã chạm đáy — mà 10 lần thì 9 lần không bắt được đáy — rồi giá tiếp tục xuống thì hết tiền, ngồi ngậm ngùi nhìn. Thay vì canh tới canh lui, chia nhỏ thành nhiều đợt và mua dần, càng xuống càng mua.

Kết thúc 2018, qua các đợt mua (có đợt ở 17, có đợt ở 11–12), giá vốn trung bình khoảng 13 AUD, và Afterpay thành một trong ba công ty tỷ trọng lớn nhất danh mục. Phương châm của anh là dài hạn — tính bằng năm, nhiều năm — nên suốt năm sau anh không bán, cũng không mua thêm (dồn vốn cho một công ty khác, "cũng là một câu chuyện thú vị"). Từ tháng 10/2018 tới tháng 10/2019, cổ phiếu từ 13 lên khoảng 36 — tăng hơn 180% trong một năm, so với lợi tức trung bình quỹ ETF khoảng 10–15% và gửi ngân hàng chỉ 2–3%/năm (ở nước ngoài). Hành trình tới đây có vẻ suôn sẻ, nhưng sóng gió và những sai lầm phải trả giá đắt còn ở phần hai.