Hành trình đầu tư vào công ty 39 tỉ đô - Phần 2
Phần hai hành trình đầu tư Afterpay — bán vội để trả tiền nhà, không còn vốn khi thị trường sập vì Covid, bán nửa vị thế vì thiên kiến xác nhận rồi mua lại với giá cao hơn. Cổ phiếu từ 13 lên hơn 150 AUD trước thương vụ Square 39 tỷ đô. Tổng kết mười bài học.
Xem video gốc trên YouTube ↗ · transcript gốc: mở video → phần mô tả → "Hiện bản chép lời"
Mục lục video
Thông báo 0:00
Ngày 19/8 tới là tròn nửa năm podcast; anh Hiếu sẽ đăng một tập đặc biệt tối thứ Năm tuần sau để chia sẻ vài thông tin và kế hoạch.
Giới thiệu 1:33
Phần một kể anh tìm hiểu và trở thành cổ đông Afterpay — công ty fintech Úc — cuối năm 2018. Suốt 2019 cổ phiếu tăng khá tốt, trong một năm gần gấp ba giá anh mua. Nhưng đó mới là khởi đầu; sau đó anh mắc một loạt sai lầm.
Đừng để mình vào tình huống buộc phải bán 2:05
Cuối năm 2019, anh tình cờ đi xem một căn nhà rất thích, giá lại rẻ hơn thị trường nhiều; xem lúc 10 giờ sáng, 3 giờ chiều đã ký hợp đồng và đặt cọc. Anh vốn theo nguyên tắc để tiền luôn đi làm việc, không để đồng nhàn rỗi nào ngồi yên: ngoài quỹ khẩn cấp và quỹ dự trù, tài khoản tiêu xài hằng ngày thường không có nhiều tiền. Quyết định mua dựa trên một khoản thu dự kiến từ một khoản đầu tư khác — nhưng nó mới nằm trong kế hoạch, chưa về tài khoản. Sai lầm chết người: chính anh vẫn dặn mọi người tiền chưa vào tài khoản thì rủi ro nào cũng có thể xảy ra. Khoản thu "gần như chắc chắn 100%" bị trục trặc phút chót, lùi thời điểm nhận, trong khi theo luật Úc anh phải thanh toán phần còn lại sau một thời hạn. Cách duy nhất là bán bớt cổ phiếu; cân nhắc tới lui, anh chọn bán một phần Afterpay vào khoảng tháng 12 dù vẫn tin nó sẽ tăng — và sau đó nó tiếp tục tăng.
Bài học 6: đừng bao giờ để mình vào tình huống bị buộc phải bán — vừa phải bán thứ mình biết chắc sẽ tăng, vừa phải bán lúc giá không tốt. Đây cũng là câu trả lời cho câu hỏi có nên đem quỹ khẩn cấp, quỹ dự trù đi đầu tư: các quỹ này tồn tại để giúp vượt qua chuyện bất khả kháng mà không phải bán khoản đầu tư. Sao anh không lấy quỹ khẩn cấp trả tiền nhà? Vì mục đích của nó không phải mua nhà mà để trang trải nhu cầu căn bản một thời gian; dù runway 12 tháng cũng không đủ trả một căn nhà.
Không sẵn sàng vốn khi cơ hội đến 6:29
Bán một phần rồi, tưởng yên tâm giữ phần còn lại lâu dài — nhưng tới tháng 2/2020, đại dịch bùng phát, mọi thị trường tài chính toàn cầu cắm đầu, từ Mỹ, châu Âu tới Úc. Afterpay từ khoảng 40 AUD xuống có lúc chỉ 8–9 AUD, thấp hơn cả giá anh mua gần hai năm trước. Anh vừa mua xong nhà, không còn đồng vốn nhàn rỗi nào. Đó là lúc nhà đầu tư ngắn hạn bán tháo, còn nhà đầu tư dài hạn âm thầm mua vào — đúng câu của Warren Buffett "tham lam khi người khác sợ hãi", nhưng anh không còn vốn để tham lam. Anh từng nghĩ tới lấy quỹ dự phòng ra đầu tư, nhưng không làm vì đi ngược mọi nguyên tắc tài chính của mình. Đa số bạn bè, kể cả Matt — trợ lý của anh — tranh thủ mua rất nhiều; anh đành ngậm ngùi nhìn cơ hội trôi qua.
Bài học 7 (như tập 25): đừng để mình phải ngậm ngùi nhìn cơ hội trôi qua chỉ vì không có vốn.
Đừng để cảm xúc chi phối các phân tích 9:02
Năm 2020, sau cú sập, nhờ hàng loạt động thái quyết liệt của các chính phủ, thị trường phục hồi không ai ngờ — một trong những đợt phục hồi nhanh nhất lịch sử, trong 6 tháng không chỉ hồi lại mà còn vượt mốc cũ. Tháng 7 năm đó anh mắc sai lầm có lẽ lớn nhất cả hành trình. Đặt mình vào góc nhìn khi ấy: thế giới đang giữa một đại dịch chưa từng có trong trăm năm; Mỹ đang in tiền số lượng lớn để cứu nền kinh tế, kéo theo lạm phát — mà Mỹ là thị trường trọng điểm của Afterpay, lại là nền kinh tế lớn nhất, Mỹ khủng hoảng thì cả thế giới khủng hoảng; và thị trường chứng khoán tăng một cách vô lý khi cả nền kinh tế gần như đóng băng. Anh vẫn dặn mình đây là thị trường rất biến động, không được để cảm xúc chi phối, nhưng nhìn các tín hiệu thì thấy rất nguy hiểm. Ngồi tổng hợp và phân tích, càng phân tích anh càng kết luận đây chỉ là đợt tăng nhất thời trước khi sập lại, thậm chí sâu hơn tháng 3. Đầu tháng 7 — đầu năm tài chính mới ở Úc, bán sau tháng 7 thì dời được thuế lãi vốn sang năm sau, như chiếm dụng vốn thêm một năm — anh quyết định bán bớt danh mục rủi ro, gồm khoảng một nửa lượng Afterpay đang có. Mua khoảng 13 AUD, bán khoảng 70 AUD — quá thành công, nhưng anh không thấy thoải mái.
Bình tâm lại, anh nhận ra đó là lần đầu mình vi phạm những nguyên tắc cốt lõi: hiểu rõ thứ mình đầu tư và có niềm tin vào công ty; và đã tin rồi thì đầu tư dài hạn, không bị sao nhãng bởi sự kiện dọc đường. Anh đã mất hai năm tìm hiểu trước khi đầu tư, và lúc bán vẫn tin Afterpay là công ty tốt. Anh coi đầu tư vào một công ty như đưa tiền cho bạn làm ăn vì tin bạn đủ năng lực; bán vào lúc này chẳng khác gì đúng lúc bạn cần mình nhất thì mình bỏ chạy — nghe hơi kịch, nhưng anh thật sự cảm thấy vậy. Nhìn lại phân tích, anh thấy mình đã tính toán trong trạng thái tâm lý học gọi là thiên kiến xác nhận (confirmation bias): đã kết luận điều gì trong đầu thì có xu hướng tập trung vào chứng cứ ủng hộ và bỏ qua chứng cứ ngược lại. Loại bỏ nó ra, anh có góc nhìn công tâm hơn: Afterpay là fintech — đại dịch làm nhiều công ty khó khăn nhưng lại là cơ hội cho công ty công nghệ, Afterpay là một trong số đó; kể cả nhận định khủng hoảng là đúng thì kinh tế có thể khó vài năm nhưng dài hạn thế giới sẽ phục hồi; và trên hết anh vẫn tin mô hình kinh doanh và đội ngũ của họ. Dù sao đây cũng là khoản trong danh mục high risk – high return, ngay từ đầu đã chấp nhận rủi ro mất hết.
Khi nhận ra sai lầm, đừng ngại sửa 16:37
Anh quyết định mua lại lượng đã bán. Đó là quyết định đúng — không phải vì anh giỏi, vì khi ấy thế giới vẫn chìm trong đại dịch, chẳng ai biết chắc tương lai — mà vì anh có những nguyên tắc đầu tư và luôn bám theo; thấy mình đi ngược nguyên tắc thì sửa. Nhiều người lỡ chuyến đò thì bỏ luôn; anh thì nhảy xuống bơi theo để leo lên lại. Mấy tháng sau đó anh liên tục mua lại, dĩ nhiên giá cao hơn; tới tháng 12 lượng mua lại đã nhiều hơn lượng bán hồi tháng 7. Học phí không rẻ: giá mua lại trung bình khoảng 85 AUD so với bán ở 70, cộng một khoản thuế lãi vốn khá lớn — tất cả chỉ để về lại vị thế ban đầu. Nhưng nhìn lại đó vẫn là quyết định đúng.
Bài học 9: nhận ra sai thì đừng ngại sửa, và đã sửa thì sửa thật quyết liệt.
Đầu tư lâu dài 18:15
Lần này anh xác định giữ vài năm nữa, cổ phiếu có cắm đầu cũng không quan tâm. Tháng 2 năm sau, Afterpay lên kỷ lục hơn 150 AUD — so với 13 AUD năm 2018 là tăng hơn 1.000% trong ba năm (100.000 thành hơn 1 triệu). Lên 150 anh không bán; rớt về khoảng 80 anh cũng không quan tâm, còn mua thêm chút. Thứ Hai tuần rồi, Afterpay công bố được Square mua lại với định giá 39 tỷ đô (AUD) — thương vụ mua bán sáp nhập lớn nhất lịch sử thị trường chứng khoán Úc; cổ phiếu tăng liên tục, phiên thứ Sáu vừa rồi đóng cửa khoảng 132 AUD. Và anh sẽ chưa dừng ở đó.
Tổng kết 10 bài học 19:56
- Chỉ đầu tư vào thứ mình thật sự hiểu rõ — không chỉ con số trên báo cáo tài chính, mà cả mô hình kinh doanh, sản phẩm, đội ngũ, cách vận hành; dành thật nhiều thời gian đào kỹ mọi nguồn thông tin.
- Có chiến lược phân chia danh mục theo mức rủi ro từng loại.
- Đã quyết đầu tư thì đừng ngồi đợi — time in the market luôn tốt hơn timing the market.
- Thị trường đi xuống thì đừng hoảng loạn; coi đó là cơ hội mua thêm ở giá tốt.
- Mua chậm, bán nhanh... đúng hơn là mua theo phương châm đã đặt ra (dàn trải dần).
- Đừng bao giờ đặt mình vào tình huống buộc phải bán — trong chứng khoán lẫn mọi hoạt động kinh doanh.
- Đừng để mình ngậm ngùi nhìn cơ hội trôi qua vì không có vốn.
- Đừng để cảm xúc chi phối phân tích — sau sai lầm đó anh xây phương pháp phân tích mới để ngăn chặn triệt để chuyện này.
- Nhận ra sai thì sửa quyết liệt; lỡ bước xuống nhầm bến thì đừng đứng nhìn, nhảy xuống bơi theo.
- Kiên nhẫn, nhìn dài hạn — từ lúc nghiên cứu năm 2016, lệnh mua đầu tiên năm 2018 tới nay là hơn 5 năm, và anh sẽ còn đồng hành qua Square.
Bài 1 và bài 10 được tô vàng vì quan trọng nhất: anh đã mắc không ít sai lầm, có cái chí mạng, nhưng nhờ hiểu rõ khoản đầu tư và kiên nhẫn dài hạn mà vẫn có trái ngọt hôm nay.
Kết bài 23:41
Anh không nhận mình là nhà đầu tư chuyên nghiệp hay giỏi giang, chỉ đầu tư khá lâu — và như vậy mà vẫn mắc những sai lầm hết sức cơ bản, nên người mới càng phải cẩn thận. Kể sai lầm của mình như "vạch áo cho người xem lưng", nhưng anh không cần chứng minh mình giỏi hay dở với ai; quan trọng là có giúp được người nghe không, và những sai lầm căn bản có giá trị hơn kể quyết định đúng để chứng tỏ mình hay. Gần đây ở Việt Nam có quá nhiều góc nhìn sai lệch về đầu tư, đánh vào tâm lý muốn giàu sớm mà lười đầu tư cho kiến thức. Có kiến thức thì kể cả thất bại cũng biết vì sao mất tiền để rút kinh nghiệm; không có kiến thức thì may rủi mãi là may rủi.