Những giá trị thực sự của tự do tài chính

Lời mở đầu 0:43

Vài hôm trước, trong một buổi nói chuyện về tự do tài chính, bạn bè hỏi anh Hiếu: sau khi đạt được, điều giá trị nhất là gì? Anh từng nói ở tập về những hiểu lầm quanh tự do tài chính; tập này kể thêm bằng trải nghiệm thật, để người đang đi trên hành trình có thêm động lực.

Tự do tài chính là gì 1:36

Trái ngọt không phải là sự giàu sang. Hiểu lầm phổ biến là đạt tự do tài chính sẽ sống sang trọng, kẻ hầu người hạ. Nhưng gần như 100% những người anh biết đã đi qua hành trình này vẫn giữ nếp sống gần như cũ. Đi qua một chặng dài, họ đã có góc nhìn vững về tiền: tiền là phương tiện tạo ra hạnh phúc chứ không phải đích đến; họ đã quen tiết kiệm, tiêu đúng lúc, và biết bắt tiền làm việc cho mình qua đầu tư — dùng tiền mua tài sản, không làm nô lệ cho nó bằng cách mua tiêu sản.

Có nền tảng vững, họ cho phép mình hưởng chút tiện nghi, nhưng khác xa kiểu tiêu xài phung phí:

• Anh mua đồ chất lượng tốt nhất trong khả năng — dùng sướng hơn, lâu hư hơn, nên về lâu dài lại tiết kiệm hơn mua đồ rẻ mà phải mua hoài.
• Bay xa thì thường ngồi hạng thương gia để cơ thể nghỉ ngơi trọn vẹn; bay hạng phổ thông thì anh mất 1–2 ngày mới tỉnh táo lại. Thời gian cũng là tiền, thậm chí quý hơn tiền; 1–2 ngày làm việc hiệu quả thường đáng giá hơn chênh lệch giá vé.

Tức là tự do tài chính cho phép tối ưu hóa nguồn tài nguyên mình có. Ngoài ra, cuộc sống gần như không đổi. Anh vẫn sống tối giản, sở hữu rất ít đồ, nhất là tiêu sản. Bỏ 2 tỷ mua chiếc Mercedes chỉ để oai với thiên hạ thì anh sẽ cân nhắc rất lâu và rất tiếc tiền; nhưng anh sẵn sàng bỏ nhiều hơn thế để mua cổ phần một doanh nghiệp đang hoạt động hiệu quả hay một bất động sản tiềm năng — vì đó không phải tiêu sản.

Những giá trị tự do tài chính mang lại 6:24

Giá trị thật nằm sâu bên trong — người ngoài ít thấy, người có được cũng ít chia sẻ, chỉ âm thầm hưởng. Giữa một xã hội có quá nhiều người khoe giá trị bên ngoài, anh muốn nói về những giá trị bên trong. Tất cả gói gọn trong một ý: tự do tài chính cho phép loại bỏ những thứ nhảm nhí trong cuộc sống (tiếng Anh có một từ hợp hơn nhưng hơi thô).

1. Câu chuyện ly cà phê — cắt bỏ công việc nhảm nhí. Khi chưa tự do tài chính, công việc và tiền luôn gắn liền: phải làm mới có tiền. May thì làm đúng việc mình thích; không may thì không thích vẫn phải làm, vì ngưng làm là mất thu nhập. Đổi việc được, nhưng chẳng bao giờ đơn giản, nên tiền luôn là yếu tố lớn trong chọn việc — đôi khi đẩy ta tới chỗ tặc lưỡi nhận một công việc mình biết là không thích chỉ vì lương tốt. Khi đã tự do tài chính, công việc và tiền tách khỏi nhau: không làm gì vẫn đủ sống, nên việc ta chọn làm đơn thuần là việc mang lại niềm vui và ý nghĩa. Tiền không hoàn toàn hết quan trọng, nhưng không còn là yếu tố lớn.

Nhiều bạn nghĩ lên cao sẽ được làm việc mình thích. Thật ra phần lớn ngược lại: càng lên cao càng phải làm nhiều việc không thích — có khi tới 80% công việc hằng ngày là "stress", giải quyết đủ chuyện trên trời dưới đất không ai thích, nhưng ở vị trí đó thì không làm thì không ai làm. Việc nhảm nhí có ở mọi vị trí. Tự do tài chính cho anh tự thiết kế cuộc sống: anh thích làm chiến lược và chuyên môn, không muốn dính vào đấu đá nội bộ, chính trị công sở, tranh chấp giữa các phòng ban — nên cắt hết, chỉ giữ phần việc thích nhất và làm tốt nhất.

Hình ảnh anh hay dùng: bình thường công việc như ly cà phê pha cả bã — có phần nước mình thích, nhưng lẫn trong đó là bã mình không thích, làm ly cà phê kém đi nhiều. Có tự do tài chính như có cái phin cà phê: lọc hết bã, chỉ thưởng thức phần mình thích.

2. Cắt bỏ những mối quan hệ không cần thiết. Không ai ép ta kết giao với người mình không muốn — nghe đúng, nhưng thực tế không đơn giản. Thật lòng nhớ lại, ai cũng từng đến những sự kiện mình không thích, kết giao với người mình chẳng hứng thú, chỉ vì "biết đâu sau này cần nhờ". Rõ hơn nữa: giám đốc một công ty rất lớn hay chủ tịch một tỉnh muốn gặp, đa số sẽ nhận lời dù thích người đó hay không, "cứ gặp để có quan hệ".

Có tự do tài chính, sự chủ động sang một chương khác. Anh không nói tự do tài chính rồi thì nhìn người bằng nửa con mắt — dù nó cho phép làm vậy, đó là suy nghĩ lệch lạc, dần dần sẽ khiến mình cao ngạo, khinh người. Ý anh là ngược lại: được chỉ gặp những người mình thương, mình quý; thôi hẳn những mối quan hệ "để sau này có gì cần". Anh từ chối người mình không thích bất kể vị trí nào; ngược lại, có khi chỉ nhận gặp các em sinh viên, những người chẳng mang lại lợi ích gì cho anh. Có gặp người quyền cao chức trọng thì cũng vì quý họ và cả hai thấy vui, không phải vì chuẩn bị cho tương lai. Đến với ai vì chính con người họ, không vì giàu có hay chức quyền, thì mối quan hệ mới đáng quý. Với anh, đó là một điều xa xỉ quý hơn tiền nhiều — có người rất nhiều tiền mà chưa chắc có được.

Câu chuyện về cuộc sống 27 độ 14:59

Nhiệt độ anh thích nhất là đúng 27 độ — không 26, không 28. Có nắng, chút gió nhẹ, chỉ muốn mắc võng nằm đọc sách. Tiếc là không nơi nào quanh năm 27 độ: Sài Gòn có lẽ vài ngày cuối năm gần Noel hay trước Tết; ở Úc là mùa xuân khoảng tháng 11 hoặc giữa thu tháng 3–4; châu Âu khoảng cuối tháng 6 đầu tháng 7. Anh hay đùa mục tiêu của mình là không sống cố định ở một nơi mà sống cố định ở một nhiệt độ: đầu năm ở Việt Nam, giữa năm sang châu Âu, cuối năm về Úc; nhìn bản đồ thời tiết, nơi nào đang 27 độ thì tới. Đó là hình tượng chứ không phải cứ nhiệt độ tăng là bay đi ngay; ý chính là được tự do chọn đi hay ở bất cứ nơi nào mình thấy dễ chịu — không chỉ vì nhiệt độ, mà còn vì cuộc sống, con người và nhiều yếu tố khác. Nếu còn bị giới hạn bởi công việc, sáng đi chiều về ở Úc, thì đó là bức tranh xa vời.

Cả ba giá trị đều vô hình, không xa hoa hào nhoáng, nhưng làm chất lượng cuộc sống tốt hơn nhiều so với ngồi trong xe sang hay ở biệt thự lớn. Anh đang hưởng trái ngọt và xác nhận hành trình dài hơi này rất xứng đáng.