Sức mạnh và sự lựa chọn

Một vài lưu ý nhỏ 0:42

Đây là một góc nhìn anh Hiếu hay nói với các bạn trẻ, nghe hơi khác người. Hãy coi nó là thêm một góc nhìn để tự tổng hợp; anh không muốn tranh luận với các góc nhìn khác.

Sức mạnh và sự lựa chọn 1:28

Anh thấy hai lối nghĩ phổ biến. Một là mạnh được yếu thua — "trên đội dưới đạp", chà đạp người yếu hơn để đạt mục tiêu, có khi chỉ vì thấy mình đủ sức làm vậy; đáng tiếc là ngày càng phổ biến. Hai là những người ngán ngẩm nhóm thứ nhất nên lùi lại, xây cuộc sống nhẹ nhàng, bình yên, tử tế, hiền hòa. Hầu hết chúng ta trân trọng nhóm thứ hai và muốn con cái mình như vậy; văn hóa nào cũng thế, nhất là Á Đông — từ giáo dục, sách vở đến phim ảnh, không nền văn hóa nào đề cao việc dùng sức mạnh chà đạp người khác. Nhưng chính điều đó khiến ta mặc nhiên cho rằng ở hiền thì gặp lành — chờ một quả báo, một sức mạnh siêu nhiên nào đó bảo vệ mình. Theo anh, đó là suy nghĩ rất nguy hiểm.

Khi ta yếu mà "chọn" sống hiền hòa, đó không phải lựa chọn mà là cam chịu. Con thỏ yếu ớt, con gì cũng ăn thịt được, mà nói nó chọn sống thân thiện, không bạo lực — đó là kiểu AQ, vì nó không có lựa chọn nào khác. Còn con sư tử đủ sức giết bất kỳ con thú nào mà chọn sống hiền hòa — đó mới là lựa chọn.

Xã hội hiện đại không đo mạnh yếu bằng sức vóc nữa, mà bằng năng lực tài chính, kiến thức, sự lựa chọn. Lấy tài chính làm ví dụ: từ nhỏ nhiều người được dạy tiền là xấu, phú hộ, địa chủ gắn với hình ảnh người xấu, giàu có như một cái tội, còn nghèo mà thanh đạm mới đáng quý. Điều anh muốn nói có thể gây bất ngờ: khi không đủ nền tảng và năng lực để có thể độc ác, ta có thể thành nạn nhân của kẻ ác bất cứ lúc nào. Không có sức mạnh thì sự an yên của mình nằm trong tay người khác, nhất là người xấu — như con giun ai muốn giẫm thì giẫm, cùng lắm chỉ oằn mình ("con giun xéo lắm cũng oằn"). Người dân thấp cổ bé họng thời phong kiến, thực dân dù xây được cuộc sống thanh bình đẹp tới đâu thì cũng có thể bị lấy mất bất kỳ lúc nào.

Be a calm lion 6:51

Thay vào đó, anh gọi vui là "be a calm lion" — hãy là một con sư tử điềm tĩnh. Đừng là con thỏ rồi nói mình chọn sống thanh bình. Hãy có đủ sức mạnh để có thể độc ác nếu muốn — rồi chọn sống nhẹ nhàng, an yên. Khi đó không ai đụng được tới sự an yên ấy. Người xung quanh, dù muốn hay không, sẽ đối xử với ta trân trọng hơn; ta có sức mạnh mà chọn tôn trọng người khác thì họ càng tôn trọng ta; và một cách vô thức, chính ta cũng tôn trọng bản thân hơn. Năng lượng đó mang lại sự tôn trọng — hoặc ít nhất là sự e dè — kể cả từ kẻ thù. Ngược lại, yếu tới mức tự khinh mình thì sao đòi người khác tôn trọng mình được.

May là ta không sống trong xã hội loài vật, nơi sinh ra là thỏ thì coi như thua. Ta có thể tập luyện để mạnh lên, rồi chọn con đường tử tế. Ngày xưa sức mạnh là thể chất: học võ luôn đi kèm học đạo — "võ đạo". Càng lên cao càng nguy hiểm, nhưng cũng càng hiểu đạo nên càng trầm lại; võ sư càng giỏi thường càng hiền, ít ai biết họ giỏi võ — cũng là một dạng lựa chọn.

Sức mạnh thời hiện đại 10:05

1. Tài chính — sức mạnh không ai phủ nhận được, là đòn bẩy làm được nhiều việc, và nếu biết làm chủ thì tạo ra giá trị cho mình và người xung quanh. Tự do tài chính giải phóng ta khỏi những công thức cố định: làm việc mình thích mà không phải trông chờ ai giúp, kết giao với người mình quý chứ không phải vì mong họ giúp gì, sống ở nơi mình thấy hạnh phúc nhất (xem tập 70). Như tập võ, cần phương pháp và kiên trì lâu dài, tránh tư duy làm giàu nhanh.
2. Kiến thức — vô cùng quan trọng trong xã hội hiện đại; kiến thức mang lại nền tài chính vững nhất, giúp làm chủ tiền bạc chứ không để tiền làm chủ, và khi vấp ngã thì kiến thức, tư duy, kinh nghiệm giúp đứng dậy gây dựng lại. May là thời internet, nguồn tri thức nào cũng tiếp cận được, miễn chịu khó và kiên trì tìm hiểu.
3. Sự lựa chọn — càng giàu lựa chọn càng mạnh: có thể sống nhiều nơi, làm nhiều việc, thậm chí không làm gì; có nhiều nguồn hạnh phúc và niềm vui. Như "sức mạnh của sự bỏ đi" từng chia sẻ: khi đủ năng lực bước ra khỏi bất kỳ sự lệ thuộc nào, trong công việc hay quan hệ cá nhân, người khác tự động đối xử với ta trân trọng hơn. Và cũng như con sư tử: có thể bỏ đi bất cứ lúc nào mà vẫn ở lại mới là lựa chọn. Không có lựa chọn nào khác mà "trung thành" với công ty là cam chịu; có vô số lời mời mà vẫn ở lại mới là lựa chọn. Trong một mối quan hệ cũng vậy: đủ khả năng rời đi bất cứ lúc nào mà vẫn ở lại cùng xây gia đình, cùng khắc phục vấn đề — đó mới là lựa chọn.

Càng có nhiều ba yếu tố này càng mạnh; và khi đủ mạnh, ta có quyền chọn dùng nó để chà đạp người khác hay để tôn trọng, nâng người khác lên và sống nhẹ nhàng. Đó mới là lựa chọn — và anh hy vọng nhiều người chọn cách thứ hai.