Tự do tài chính và 4 mức độ tiết kiệm

Hai phương án tự do tài chính 0:41

Con đường thứ nhất — "đào vàng": đi làm, tích lũy cho tới khi có một lượng tài sản đủ lớn để nuôi phần đời còn lại. Theo một nghiên cứu ở Mỹ năm 1994, mốc đó bằng 25 lần chi tiêu một năm: chi 50 triệu/tháng (600 triệu/năm) thì cần 15 tỷ; vượt mốc này, rút theo công thức 4%/năm thì tới cuối đời vẫn không hết tiền. Chi tiết còn tùy tuổi nghỉ hưu, lạm phát, cách đầu tư, nhưng đa số đồng ý dùng con số này làm cột mốc độc lập rồi tự do tài chính — lúc tiền không còn đóng vai trò quá quan trọng trong các quyết định. Khuyết điểm: con số lớn nên hành trình rất dài, có khi hơn 10 năm. Cố gắng một tháng, một năm thì nhiều người làm được; giữ kiên trì 10–15 năm thì rất hiếm.

Con đường thứ hai — "nuôi bò sữa": không phải phiên bản "trọn vàng", nhưng về gốc rễ vẫn trả lại tự do: làm sao để kể cả không làm gì vẫn đủ tiền sống. Ngoài một khoản tích lũy đủ lớn, cách thứ hai là các nguồn thu nhập thụ động — xây xong thì gần như không phải làm gì (hoặc làm rất ít) mà vẫn đều đặn ra tiền. Chưa có 15 tỷ, nhưng có 10 nguồn, mỗi nguồn sau chi phí mang về 5 triệu/tháng, thì cũng đủ 50 triệu. Có 10 "con bò" sau lưng rồi thì thích vẽ cứ ở nhà vẽ cả ngày, thích hát cứ mua loa mua đàn hát cả ngày — chỉ lo hàng xóm đánh nếu hát dở.

Rủi ro lớn nhất của con đường này là bò có thể chết — nguồn thu nhập vì lý do nào đó không còn ra tiền. Với vừa đủ 10 con thì hơi rủi ro, chết một con là thiếu; nuôi được 20 hay 100 con thì chết vài con vẫn không lo — lúc đó coi như đã tự do tài chính, dù có 15 tỷ trong tay hay không.

4 mức độ tiết kiệm 7:28

"Ai mà không biết, quan trọng là làm sao xây được 20 nguồn thu nhập thụ động" — câu hỏi đó dẫn tới bốn mức độ tiết kiệm:

1. Không tiết kiệm — có bao nhiêu tiêu bấy nhiêu, cuối tháng chạy vạy mượn, đầu tháng lãnh lương thì trả.
2. Tiết kiệm để tiêu — có mục tiêu mua sắm rồi tiết kiệm cho tới khi đủ, ví dụ để dành 30 triệu/tháng trong 10 tháng để mua chiếc xe 300 triệu.
3. Tiết kiệm chỉ để tiết kiệm — làm được bao nhiêu bỏ vào sổ tiết kiệm, lấy vài phần trăm lãi. Bề mặt thì tiền không mất, nhưng thực tế đang mất dần vì lạm phát: lãi 5% mà lạm phát 7% thì mỗi năm mất 2%.
4. Tiết kiệm để đầu tư — cách của người giàu.

Ba mức đầu là cách không nên làm, cũng là cách của đa số người nghèo (mức 1 — không có ý thức tiết kiệm, hoặc cuộc sống quá khó khăn, phải chạy ăn từng bữa) và tầng lớp trung lưu (mức 3, và đặc biệt mức 2). Người giàu càng giàu chính vì khác biệt căn bản này: họ không tiết kiệm để tiêu hay chỉ để tiết kiệm; thấy họ mua sắm, nhưng phần đó rất nhỏ so với phần họ đầu tư. Muốn tự do tài chính thì phải học theo họ.

Hai sai lầm phổ biến: nghĩ phải thật giàu mới đầu tư được, và nghĩ đầu tư chỉ dành cho người cực giỏi, có đầu óc chiến lược, giỏi điều hành và quản lý nhân sự — tức đang nghĩ đầu tư là lập và điều hành công ty. Còn rất nhiều cách khác: mua đất xây nhà trọ cho thuê — chỉ cần tìm hiểu nhu cầu khu vực (có nhiều công nhân không, đường đi lại có tiện không) và cách quản lý thu chi hằng tháng, thậm chí giao cho người tin tưởng quản lý; hay mở dịch vụ giặt ủi; ngày xưa là mua máy photocopy thuê người vận hành. Chỉ cần tính được bài toán thu chi và khấu hao là bắt đầu nuôi bò được. Vài lần đầu có thể thất bại, nhưng càng nuôi càng có kinh nghiệm; có một con thì nuôi con thứ hai, có tiền thì tích lũy rồi đầu tư tiếp — tới lúc nhìn lại đã có 5–7 con, và khi đã có trớn thì lên 10, 20 con hoàn toàn có thể. Kể cả chỉ nuôi thành công vài con cũng rút ngắn hành trình rất nhiều.

Điểm hay là không phải chọn một trong hai: đi con đường nuôi bò thì dần cũng tới đích của con đường đào vàng — thay vì 10 năm, có thể chỉ cần 5–7 năm. Hãy nuôi bò càng sớm càng tốt, rồi sẽ có vàng. Và tập mindset tích lũy để đầu tư ngay cả khi chưa giàu: thay vì tích lũy để mua tiêu sản, đặt mục tiêu tích lũy để nuôi bò — năm nay nuôi con bò giặt ủi, năm sau con bò phòng trọ.