Đi qua những khoảng tối cuộc đời

Nội dung chính 0:41

Tập trước kể anh Hiếu đã làm mất lòng một số phòng ban khi xây nền tảng sản phẩm mới. "Tiên trách kỷ, hậu trách nhân": một phần do anh thiếu khéo léo, uyển chuyển. Nhưng phần lớn do bản chất dự án: một nền tảng hoàn toàn mới với cách vận hành mới tạo ra hai hệ quả. Những bộ phận quen cách cũ nhiều năm bỗng phải học vô số thứ mới, nên phản ứng và mất thiện cảm với người triển khai. Nặng hơn, khi dự án thành công thì một số công việc không còn cần nữa — người làm hoặc chuyển việc khác, hoặc bị đào thải. Nhóm này phản ứng dữ dội nhất, cố tạo rào cản; muốn dự án thành công thì phải vượt qua, nên anh có những hành động nhìn từ ngoài là quá thẳng, thiếu khéo. Anh không bàn ai đúng ai sai; thực tế là nếu hoàn thành dự án như đã hứa, anh khó tồn tại tiếp ở công ty. Mà visa vẫn do công ty bảo lãnh — bị sa thải bất ngờ thì tình thế còn tệ hơn lần trước.

Chuyển công ty — và cú bất ngờ phút chót. Khi dự án gần xong, anh âm thầm tìm một công ty khác đủ điều kiện và đồng ý bảo lãnh, rồi chuyển toàn bộ hồ sơ sang. Một công ty ở Sydney (sau này là nơi anh gắn bó lâu nhất ở Úc) có các buổi phỏng vấn suôn sẻ với một quản lý cấp cao — hai người hợp nhau, và anh sẽ báo cáo trực tiếp cho người này. Nhưng ở buổi gặp cuối, khi mọi thủ tục đã xong và hồ sơ bảo lãnh đang được chuyển, anh được giới thiệu một quản lý khác (sau này mới biết được phỏng vấn song song) và thông báo anh sẽ báo cáo cho người này.

Lỗi của ai — anh không kiểm tra kỹ, hay công ty đổi phút chót — không quan trọng; anh rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan. Anh luôn rất coi trọng người mình báo cáo trực tiếp: sẵn sàng nhận lương thấp hơn để làm với người đủ tâm và đủ tầm, và lương cao mấy cũng không nhận nếu phải làm với người mình không tôn trọng. Ngay lần gặp đầu, anh đã cảm thấy người này có vấn đề. Nhưng hồ sơ đang ở Bộ Di trú, anh đã báo nghỉ ở công ty cũ, không còn thời gian thay đổi — đành chấp nhận và hy vọng ấn tượng ban đầu sai.

Một trong những người quản lý kém nhất. Hai người được giao xây một bộ phận hoàn toàn mới, và ngay những tuần đầu đã cho thấy anh đúng. Trong hơn 20 năm đi làm, đây là một trong những quản lý kém nhất anh từng gặp: kết quả tốt là nhờ tài mình, có vấn đề thì đổ lỗi, nhất là cho cấp dưới — kiểu "trên đội dưới đạp". Nếu là nhân viên của anh, anh đã cho nghỉ ngay; nhưng ở đây anh là nhân viên. Bộ phận lớn dần, hầu hết người mới đều có cảm nhận giống anh, có người làm vài tuần đã nghỉ — dù họ không phải báo cáo trực tiếp. Với anh, mỗi sáng tới công ty là một ngày nặng nề. Bình thường anh đã đổi việc từ lâu, nhưng tình trạng visa không cho phép.

Sau vô số lần tranh cãi về cách làm, đỉnh điểm là một lần tranh cãi nảy lửa về quản lý nhân sự, anh đưa vấn đề lên cấp cao hơn. Người quản lý phản ứng rất mạnh, tuyên bố sẽ từ chức nếu công ty nghe theo anh; vì lý do riêng, ban quản trị bảo anh cứ làm theo yêu cầu của người đó. Lần đầu trong đời, anh vứt bỏ mọi nguyên tắc làm việc của mình: im lặng, không tranh cãi, sếp bảo gì làm đúng như vậy, toàn bộ hoạt động của nhóm để người đó quyết — thành một "con robot". Trước đây công việc còn chạy vì anh ra sức kéo nó đi đúng hướng; khi anh buông, mọi thứ ngày càng rối, người quản lý năng lực có hạn càng chữa cháy càng rối. Anh thừa nhận khi đó mình có phần vô trách nhiệm và chẳng hay ho gì, nhưng lúc ấy anh chỉ ưu tiên một việc: giữ an toàn cho visa, vì hồ sơ thường trú đang được chuẩn bị và không thể đổi công ty nữa.

Đó là một trong những thời điểm tệ nhất của cả hành trình. Có lúc anh không dám đọc báo Việt Nam: hôm nay thấy công ty của bạn ký hợp tác lớn, mai thấy bạn khác được đầu tư hàng chục triệu đô, còn mình mỗi sáng lầm lũi tới công ty, im lặng làm những việc biết là sai cho một người quản lý tệ — ngược hết những giá trị đã xây dựng. Anh hoài nghi cả quyết định sang Úc, bỏ lại mọi thứ đang tốt đẹp ở Việt Nam. Hai suy nghĩ kéo anh đi tiếp (đã kể ở tập 63): đã đi tới đây rồi thì ráng đi cho hết, kể cả đường sai thì cũng có một kết quả, còn hơn bỏ giữa chừng; và phải cố sao cho phiên bản của mình 5–10 năm sau nhìn lại sẽ cảm ơn phiên bản bây giờ. Giờ nhìn lại, anh rất biết ơn mình khi đó đã không bỏ cuộc.

Kết thúc có hậu. Một sáng đẹp trời, sếp tổng thông báo người quản lý đó xin từ chức; sau này anh biết thật ra người đó bị sa thải. Ở tiệc chia tay theo văn hóa Úc, mọi người chia sẻ cảm xúc về thời gian làm việc chung. Anh định không nói gì, nhưng bị hỏi dồn với tư cách người làm việc trực tiếp, anh trả lời đúng một chữ: happy — hơi bất lịch sự, nhưng anh không muốn nói sai cảm xúc của mình. Người thay thế là một người hoàn toàn ngược lại — một trong những quản lý giỏi nhất anh từng làm cùng, tên Mai. Hai người ăn ý tới mức không cần nói nhiều vẫn hiểu ý, trở thành bạn thân, gia đình Mai coi anh như người nhà; đó là một trong những khoảng thời gian vui nhất của anh ở Úc. Câu chuyện về Mai hẹn dịp khác.

Theo quan sát của anh, hầu hết người nhập cư đều phải đi qua những con đường gian nan, mỗi người một kiểu. Anh may mắn làm trong văn phòng, nhưng vẫn khổ theo một kiểu khác — vì ở xứ người, ta mất gần hết lợi thế đang có và phải cạnh tranh với người bản xứ bằng chính những bất lợi của mình: cố gắng gấp đôi gấp ba mới theo kịp họ, gấp 5 gấp 10 lần mới hơn được họ. Đôi khi phía sau những nơi tối tăm nhất lại mở ra những nơi sáng nhất; anh chúc người nghe giữ đủ kiên trì để đi qua những khoảng tối như vậy.