Sự ổn định liệu có thực sự ổn định?

Nội dung chính 0:42

Anh Hiếu thường khuyên xây dựng các nguồn thu nhập thụ động song song với công việc chính, và không nhất thiết phải bỏ việc ra làm riêng. Đích đến là có những nguồn thu nhập thuộc về mình, thay vì lớn lên đi học, ra trường đi làm, rồi cả đời chỉ đổi từ công ty này sang công ty khác — vẫn là làm thuê. Anh không bàn chuyện làm chủ hay làm thuê cái nào đúng: ngoài hai lựa chọn đó còn nhiều con đường khác — không làm thuê, cũng không hẳn làm chủ, mà vẫn sống tốt — chính là xây dựng thu nhập thụ động.

Tập này phân tích chữ "ổn định". Từ nhỏ ta được dạy cố học, thi đậu đại học, lấy bằng để có công việc ổn định. Đi làm rồi, định nghỉ việc hay chỉ đổi công ty là lại nghe "đang ổn định sao lại thay đổi".

Gốc rễ của việc đi làm, bỏ qua đam mê hay học hỏi, là để có thu nhập. Đa số chọn cách làm cho một công ty: dành phần lớn thời gian trong ngày, trong đời để cuối tháng lãnh lương. Cách này mặc định được coi là an toàn nhất, nhưng phân tích kỹ thì nó không an toàn chút nào:

• Bỏ hết trứng vào một rổ — không có nguồn thu nào khác là đặt tương lai tài chính vào tay người khác. Công ty nhỏ thì rủi ro ai cũng biết: vài quyết định sai, hụt vốn một thời gian là có thể phá sản. Tập đoàn lớn có vẻ an toàn hơn nhưng không hơn bao nhiêu: vì dịch bệnh và chuẩn bị cho khủng hoảng sắp tới, nhiều tập đoàn nước ngoài như Tesla, Google cắt giảm hàng trăm, hàng nghìn người; ở Việt Nam tình hình chung cũng vậy. Không trách được họ — không cắt thì cả công ty có thể lâm nguy. Nhưng nếu mình nằm ở phía "chi phí" của bảng cân đối thì mình là người ra đi, mà kinh tế khó khăn thì rất khó tìm việc mới.
• Kể cả mọi thứ suôn sẻ: tuổi nghỉ hưu 55–60 và có thể còn tăng; tuổi thọ trung bình của người Việt khoảng 72–73. Tức là đi làm hơn 40 năm để có khoảng 10 năm tự do cuối đời, khi chẳng còn mấy sức để tận hưởng. Có người được làm việc mình yêu suốt 40 năm, nhưng đó là tỷ lệ rất nhỏ, và phần lớn họ không làm trong công ty hay tập đoàn — nơi mỗi ngày phần nhiều là đối phó với mâu thuẫn nội bộ, đấu đá, tranh giành quyền lợi.

Hiểu lầm nằm ở đây: đó là con đường dễ đi chứ không phải con đường ổn định. Dễ đi vì xã hội cố tình thiết kế như vậy — nền kinh tế muốn vận hành thì cần nhân công. Có người hỏi anh: kêu gọi ai cũng có thu nhập thụ động thì ai đi làm? Anh hẹn trả lời dịp khác; ý ở đây là ta không bắt buộc phải đi theo con đường xã hội vẽ sẵn.

Cách anh khuyên: dùng chính con đường này để xây con đường riêng. Dành vài năm — 5, 10 năm hay hơn nếu cần — đi làm cho các công ty, nhưng song song có ý thức xây những nguồn thu nhập thuộc sở hữu riêng. Không "ăn cắp" thời gian của công ty: dành 8 tiếng cho họ thì làm trọn 8 tiếng; về nhà mới thực hiện kế hoạch riêng, từng bước. Khi các nguồn đó đủ nuôi sống mình, ta có quyền lựa chọn: thích công việc thì cứ làm tiếp, yên tâm lỡ công ty không còn thì vẫn sống thoải mái; không thích thì có thể dừng để sống ý nghĩa hơn. Như câu chuyện những con bò ở tập trước: càng có nhiều bò, vài con có chết cũng không ảnh hưởng — đó mới là con đường ổn định nhất.

Anh không kêu gọi mai nghỉ việc lập công ty — làm chủ còn rủi ro hơn. Người ta hay lấy làm chủ để so và kết luận làm thuê an toàn hơn, nhưng đó là so một thứ vô cùng rủi ro với một thứ rất rủi ro: rất rủi ro có thể an toàn hơn chút, nhưng bản chất vẫn rủi ro. Bản thân sự ổn định có tốt hay không cũng là chuyện cần bàn; nhưng kể cả nếu muốn tìm ổn định, làm thuê đơn thuần vẫn không phải con đường ổn định.