Tính cách các thế hệ người Việt

Vì sao cần cách phân loại riêng 0:40

Tiếp tục loạt bài "hiểu về bản thân", tập này nhìn bản thân qua góc lịch sử – xã hội. Phương Tây (cụ thể là Mỹ) có "Thế hệ vĩ đại nhất" (trưởng thành trong Thế chiến II) và "Baby Boomer" (bùng nổ sinh sau chiến tranh). Nhưng Việt Nam có những biến cố riêng ảnh hưởng mạnh đến suy nghĩ từng lớp người. Hiểu điều đó giúp ta hiểu mình, và thông cảm, phối hợp tốt hơn với thế hệ trước và sau. Thế hệ của anh nằm ở giữa nên anh được làm việc với cả hai phía. Anh nhấn mạnh chỉ nhìn ở góc xã hội, không bàn chính trị; tên gọi các thế hệ là do anh đặt, mang tính tương đối.

Hai cột mốc

• 1975–1980: chiến tranh kết thúc (phải tới khoảng 1979 đất nước mới hoàn toàn im tiếng súng).
• 1995–2000: kết quả của Đổi mới (1986) bắt đầu rõ rệt; Mỹ dỡ bỏ cấm vận năm 1994; internet vào Việt Nam năm 1997, rồi ADSL quanh năm 2000.

Các thế hệ 5:13

Thế hệ cha ông (sinh trước khoảng 1960): sinh ra và trưởng thành giữa chiến tranh khốc liệt, sống chết trong gang tấc. Một bữa cơm đủ mặt, yêu nhau không phải ly tán đã là hạnh phúc — nên ổn định là mục tiêu, và họ dạy con cháu coi trọng gia đình, vào biên chế, làm nơi ổn định. Người trẻ nên lắng nghe có chọn lọc — không phải điều gì họ nói cũng lỗi thời, và hiểu họ để trân trọng những gì mình đang coi là hiển nhiên; còn người lớn cũng nên hiểu xã hội đã khác, con cháu cần nhiều hơn sự ổn định.

Thế hệ cuối chiến tranh (6X, 7X): trưởng thành trong thời bao cấp thiếu thốn nên ý chí vươn lên rất mạnh. Hiện là nhóm cầm ngọn đuốc — đa số lãnh đạo các tập đoàn lớn và lãnh đạo đất nước. Anh ngưỡng mộ sự kiên trì, chịu khó của họ. Câu chuyện của họ ít về chiến tranh, nhiều về thời bao cấp và con đường lập nghiệp khi đất nước mở cửa.

Thế hệ internet đầu tiên (khoảng 1980–1995): còn nhỏ khi đất nước khó khăn nên chỉ cảm nhận phần nào; là lớp cuối có tuổi thơ kiểu truyền thống (bắn bi, đá dế, nặn đất sét); trưởng thành đúng lúc mở cửa và có internet — tầm nhìn mở rộng, tiếp cận kho kiến thức vô hạn. Họ vừa giữ được sự cần cù của thế hệ trước, vừa có sự cởi mở, nhạy bén của thế hệ sau. Nay ở tuổi ba mươi mấy đến bốn mươi mấy — bắt đầu chín muồi, và sẽ là thế hệ lãnh đạo kế tiếp.

Gen Z (khoảng 1995–2010): mang nhiều tai tiếng — bị cho là sinh ra sung sướng, thiếu kiên nhẫn, làm gì cũng bỏ dở. Anh cho rằng như vậy là bất công: vượt giàu đôi khi còn khó hơn vượt nghèo — sinh ra trong khó khăn thì buộc phải cố, còn sinh ra đủ đầy mà vẫn tự phấn đấu thì khó hơn. Tiếp cận nhiều thông tin và văn hóa, nhiều bạn rất năng động, giỏi; khi về Việt Nam gặp các em, anh thường bất ngờ. Có định hướng đúng và sự khích lệ của người đi trước, họ sẽ tạo ra nhiều giá trị.

Thế hệ Alpha (sau 2010): còn quá nhỏ để kết luận; cứ để các cháu phát triển tự nhiên.

Các mốc năm chỉ tương đối: có người sinh 1996, 1997, thậm chí 2000 nhưng thấy mình hợp thế hệ trước hơn; nông thôn và thành thị cũng khác nhau. Phân loại không để chia rẽ, mà để hiểu nhau — và cũng có ích cho kinh doanh, điều hành xã hội.