Có nên đi định cư nước ngoài hay không?

Bối cảnh

Sau tập thông báo quay về Việt Nam sống, anh Hiếu nhận nhiều câu hỏi: có nên đi định cư nước ngoài không? 25 năm đi làm của anh chia đôi — nửa đầu ở Việt Nam, nửa sau ở Úc — nên anh thấy khá rõ được – mất của cả hai. Câu trả lời phụ thuộc hoàn cảnh từng người; anh chia theo độ tuổi để phân tích khái quát.

18–30 tuổi: nên đi, nếu có điều kiện 0:41

Nhưng phải chuẩn bị tâm lý: cuộc sống nước ngoài không màu hồng. Thật ra ở Việt Nam mới "sướng" — nhân công rẻ, hỏng điện nước là gọi thợ; ở nước ngoài phản xạ đầu tiên là ra cửa hàng mua dụng cụ về tự sửa. Chính vì vậy mà ta tự lập hơn — từ việc nhà đến cách nghĩ. Xã hội phương Tây ít ai xen vào đời người khác, miễn mình không ảnh hưởng tới họ.

Ở các nước đa sắc tộc như Mỹ, Úc, ta được học cách nghĩ của nhiều nền văn hóa, có bạn bè khắp nơi, trưởng thành rất nhanh. Anh kể những trải nghiệm khó có ở Việt Nam: tiệc truyền thống của người Ireland, lễ Diwali của người Ấn, bữa tối Iftar của người Trung Đông trong tháng Ramadan.

Đây là tuổi được phép sai, chưa có gì nhiều để mất. Trường hợp xấu nhất, vài năm bầm dập rồi vác ba lô về — vẫn mang theo vốn sống và kiến thức, không phải trắng tay.

30–40 tuổi: xác định mình muốn gì 6:50

Lúc này đã có nền tảng công việc, cuộc sống ở Việt Nam — đi là bỏ lại gia đình, bạn bè, quan hệ, gần như xây lại từ đầu.

Đặc điểm quan trọng: cuộc sống ở nước ngoài được thiết kế tối ưu cho gia đình trung lưu — con đi học, vợ chồng đi làm, chiều về ăn uống, cuối tuần mời bạn nấu nướng, thỉnh thoảng cắm trại, dã ngoại. Muốn cuộc sống thanh bình, tận hưởng gia đình nhỏ thì gần như hoàn hảo.

Nhưng với người thích thử thách — kinh doanh riêng hay leo lên vị trí cao ở tập đoàn lớn — thì gian nan hơn nhiều: cạnh tranh sòng phẳng với người bản xứ mà phải dùng sở đoản (ngôn ngữ, hiểu biết văn hóa) đấu với sở trường của họ; chi phí kinh doanh, lương nhân công rất cao. Theo anh, xã hội phương Tây cần ta như một bánh răng ổn định hơn là đầu tàu. Trong khi Việt Nam là thị trường hơn 100 triệu dân (gấp bốn lần Úc), sức mua lớn, nhiều mảng còn trống — rất nhiều cơ hội kinh doanh và đầu tư.

40–50 tuổi: hai kịch bản 10:41

• Chưa đi, giờ mới cân nhắc: đã hơi trễ để mạo hiểm. Đa số đi vì con (đang tuổi cấp 2, cấp 3), chủ yếu theo diện đầu tư nên sang đó khó hòa nhập công việc, học hành. Nên cân nhắc kỹ: đủ tiền đi diện đầu tư thì có lẽ cũng đủ cho con tự đi du học, còn mình ở lại điều hành những gì đã xây. Con sang đó vài năm nữa cũng ra ở riêng theo nếp phương Tây — cảnh hai vợ chồng già ngồi nhìn tuyết rơi chỉ lãng mạn trên phim.
• Đã đi, đã vững ở nước ngoài: ở lại tận hưởng cuộc sống êm ấm là hợp lý; nhưng quay về Việt Nam tiếp tục làm việc, tung hoành cũng là lựa chọn tốt mà ít người chọn.

Lý do anh về: độc thân nên giá trị lớn nhất của cuộc sống nước ngoài (môi trường cho gia đình) ít ý nghĩa với anh; được gần mẹ đã lớn tuổi; được ăn món Việt mỗi ngày — ở Úc có khi lái xe gần một tiếng mới tới khu người Việt; và để thực hiện những hoài bão trên chính quê hương.

Sau 50 tuổi 15:15

Anh chưa tới tuổi này, chỉ quan sát qua bạn bè: câu hỏi thường thành "có nên về không". Đa số muốn về sống gần gia đình, bạn bè, sống lại kỷ niệm, và những ngày cuối đời ở nơi mình sinh ra.