Xây dựng những nguyên tắc chi tiêu
Chi không tiếc cho ba loại "tài sản" (thứ tạo ra tiền, công cụ kiếm tiền, kiến thức), còn với tiêu sản thì dùng hai nguyên tắc: giới hạn ở 10–20% tổng tài sản, và ưu tiên theo ma trận giá trị nhận được so với tiền bỏ ra.
Xem video gốc trên YouTube ↗ · transcript gốc: mở video → phần mô tả → "Hiện bản chép lời"
Chi tiêu cho tài sản 0:40
Podcast đã nói nhiều về tiết kiệm và đầu tư, nhưng nếu chỉ dừng ở đó thì chẳng khác gì sưu tập tiền — tiền là công cụ, dùng đúng mới tạo ra giá trị. Nhắc lại định nghĩa (tập 60, 61): tài sản là thứ mang tiền về túi ta trong lúc sở hữu (nhà cho thuê); tiêu sản là thứ lấy tiền ra khỏi túi (xe hơi dùng hằng ngày). Nhưng đời sống phức tạp hơn: tiêu sản vẫn có thể mang lại giá trị khác.
Phương châm của anh Hiếu: món đáng chi thì không tiếc, món không đáng thì rất keo kiệt. Ba nhóm anh coi là tài sản và chi mạnh tay:
- Thứ trực tiếp tạo ra tiền: nhà cho thuê (thêm tiềm năng tăng giá càng tốt), cổ phần công ty tiềm năng.
- Công cụ để kiếm tiền: máy tính, phụ kiện làm việc, phần mềm trả phí.
- Thứ nâng cao kiến thức: sách giấy, sách nói, máy đọc sách, khóa học. Trợ lý của anh từng bất ngờ khi tổng kết một năm anh chi hơn 40.000 USD cho nhóm này. Anh nói có phần hoang phí, nhưng chỉ cần lấy được vài phần trăm kiến thức là đã đủ bù.
Chi tiêu cho tiêu sản 6:38
Người quanh anh hay thấy cảnh: hôm trước anh vừa chi một khoản rất lớn mua bất động sản hay cổ phần công ty, hôm sau lại đắn đo mãi chuyện mua một chiếc đồng hồ rẻ hơn nhiều.
Khác với lời khuyên quen thuộc "chỉ mua tài sản, đừng mua tiêu sản", anh thoáng hơn: giai đoạn đầu xây dựng tài chính thì nên tránh; nhưng khi nền tảng đã vững thì tiêu sản vẫn đáng mua nếu nhìn nó dưới góc độ giá trị — ví dụ chiếc xe là chi phí đổi lấy sự an toàn và những chuyến đi đáng nhớ cho gia đình. Điều cần là nguyên tắc, để không biện minh cho mọi món muốn mua.
Nguyên tắc 1 — trần 10%. Tổng giá trị tiêu sản đang sở hữu không vượt khoảng 10% tổng tài sản. Ví dụ 10 phần: 4 phần ở doanh nghiệp đang đầu tư, 2 phần bất động sản, 2 phần cổ phiếu, 1 phần tiền mặt dự phòng — 9 phần là tài sản, mới cho phép 1 phần cho tiêu sản. Vì anh sống tối giản nên 10% là đủ; người khác có thể nâng lên, nhưng theo anh chỉ nên 20%, tối đa 30%. Với 20%: có 1 tỷ thì tiêu sản không quá 200 triệu; có 10 tỷ thì khoảng 2 tỷ. Anh có bảng tổng kết tài sản – tiêu sản; khi phần 10% còn trống thì mới tự thưởng.
Nguyên tắc 2 — ma trận giá trị/chi phí. Thứ muốn mua luôn nhiều hơn ngân sách, nên phải chọn. Trục dọc là số tiền bỏ ra, trục ngang là giá trị nhận được:
| Giá trị cao | Giá trị thấp | |
|---|---|---|
| Ít tiền | ① Ưu tiên nhất — với anh: xe hơi (không cần đắt), dàn âm thanh, tivi | ③ Có cũng được — nến thơm, dầu thơm |
| Nhiều tiền | ② Đáng cân nhắc — với anh: căn nhà mình ở, vì anh thích ở nhà nhất | ④ Tránh — đồ xa xỉ ít dùng như du thuyền, máy bay riêng |
Thứ tự ưu tiên: ① → ② → ③ → ④. Cách này giúp loại bỏ cảm xúc khỏi quyết định mua sắm, vẫn tận hưởng được mà không ảnh hưởng nhiều tới tài chính.
Lời dặn cuối: đây là "trái ngọt chỉ hái khi đã chín" — khi nền tảng tài chính đã vững. Còn đang tích lũy thì giữ chi tiêu cho tiêu sản ở mức thấp nhất.