Làm chủ cảm xúc - Làm chủ cuộc sống

Chuyện trong hầm để xe 0:40

Khu căn hộ anh Hiếu ở tại Sydney có hầm xe chật, nhiều góc cua 90 độ khuất tầm nhìn, nên ai cũng chạy chậm. Một chiều đi làm về, vừa qua khúc cua thì gặp xe ngược chiều đang lấn sang làn của anh (ở Úc chạy bên trái). Không nguy hiểm, nhưng hai xe đối đầu, anh phải chờ xe kia lùi lại. Hồi đó còn trẻ, chưa điềm tĩnh, khi đi ngang anh hạ kính trách họ với thái độ khó chịu. Người kia không xin lỗi mà còn sừng sộ, hai bên lời qua tiếng lại. Anh bực cả buổi chiều, mấy ngày sau đi ngang chỗ đó vẫn còn bực.

Vài hôm sau, chạy theo chiều ngược lại qua khúc cua ấy, anh nhận ra chính mình cũng có thói quen lấn sang phải một chút vì cua hẹp — đúng vị trí của chiếc xe hôm trước. Từ đó anh bắt đầu nghĩ ở vị trí người kia: trong hầm ai cũng chậm, đối đầu thì một bên lùi, chào nhau là xong — cách người Úc vẫn thường làm. Còn anh không lùi, lại hạ kính trách móc; người ta phản ứng cũng dễ hiểu. Biết đâu họ chưa quen đường, hay đang có việc gấp. Như gỡ được hòn đá chắn dòng nước, cơn bực gần như biến mất.

Tự do cảm xúc

Cuộc sống có vô số điều ngoài tầm kiểm soát: ra đường bị chửi, bị đồng nghiệp nói xấu. Thứ duy nhất ta kiểm soát được là suy nghĩ và hành động; kể cả cảm xúc cũng không phải lúc nào cũng kiểm soát trực tiếp được — nên phải dùng suy nghĩ và hành động để điều khiển nó.

Bên cạnh tự do tài chính, tự do đi lại, tự do làm điều mình thích, có một loại tự do ít ai để ý: tự do cảm xúc — vui buồn nằm trong tay mình, không nằm trong tay người khác.

Làm chủ cảm xúc không phải là lúc nào cũng gồng mình tỏ ra bình thản, ai làm gì cũng cười. Che đậy cảm xúc thật dưới lớp vỏ an yên chỉ khiến nó dồn nén. Làm chủ là chủ động: không muốn bực thì có cách tránh bực; muốn buồn thì cho phép mình buồn; cần xả giận thì vẫn có thể xả — miễn là do mình quyết định.

Bước 1: Nghĩ cho người khác 10:18

Bản năng sinh tồn khiến ta chủ yếu nghĩ cho mình — điều tự nhiên, không xấu. Nhưng khi chỉ nghĩ cho mình, ta thấy mình luôn đúng (hoặc lướt qua cái sai của mình) và chỉ thấy cái sai của người khác, rồi thấy bất công. Từ đó hoặc tủi thân, than thân trách phận; hoặc xù lông chiến đấu — cãi nhau thắng cũng bực, đánh nhau thì thua thương tật, thắng tù tội.

Cách gỡ: đặt mình vào vị trí người kia và tìm lý do cho hành động của họ — hành động nào cũng có lý do, kể cả vô lý (người trộm có thể vì túng quẫn, vì người nhà bệnh, thậm chí vì cơn nghiện). Điều quan trọng: lý do mình nghĩ ra không cần đúng với sự thật. Mục tiêu không phải tỏ ra bao dung, mà là công cụ để thoát khỏi cảm giác tiêu cực. Anh dẫn một câu tiếng Anh, đại ý: bạn muốn mình đúng, hay muốn mình vui? Theo anh, bước này đủ gỡ được 80–90% trường hợp.

Bước 2: Ngẫm lại mình 16:29

Với 10–20% còn lại, quay lại nhìn mình — không phải để thương thân, mà nghiêm khắc: trong chuyện này mình có làm gì chưa tốt? Không có gì tuyệt đối; kể cả khi rõ ràng mình đúng, vẫn có vài chi tiết chưa đúng. Trong câu chuyện hầm xe, phần sai của anh là đã không nhường đường mà còn hạ kính nói khó chịu. Kết hợp hai luồng — thông cảm cho người kia và thấy khiếm khuyết của mình — cảm xúc nhẹ đi rất nhiều.

Đây là kỹ năng phải luyện, ban đầu khó, dần thành phản xạ. Người kiểm soát được cảm xúc mới là người thật sự trưởng thành, và có xác suất thắng cao hơn trong mọi cuộc chơi.