Ai cũng muốn giàu - Nhưng không ai chịu "Giàu Chậm"

Lời mở đầu 0:16

Tập này nằm trong loạt bài về chuẩn bị khi kinh tế đi xuống. Gần đây anh Hiếu nhận nhiều email kể chuyện tham gia forex, hàng hóa phái sinh (commodities) và mất rất nhiều tiền — có người mất vài trăm nghìn đô, có người vay tiền đầu tư nên giờ sống thấp thỏm mỗi ngày. Anh không biết giúp sao vì đã quá trễ, nhưng muốn góp phần ngăn chuyện này tiếp diễn, bằng cách phân biệt hai khái niệm hay bị nhập nhằng: trader (người buôn bán cổ phiếu) và investor (nhà đầu tư).

Hiểu về trader 2:44

Trader gần như không quan tâm tình hình hoạt động của công ty; mối quan tâm chính là cung cầu của một mã cổ phiếu trong ngắn hạn, dùng phân tích kỹ thuật để đoán xu hướng giá.

Câu chuyện cục đá: ai đó lượm cục đá ngoài đường bán cho anh 1 triệu — anh không mua. Nhưng nếu biết anh A sẵn sàng trả 1,1 triệu, anh sẽ mua để bán lại lời 100 nghìn. Anh A mua cũng không vì công dụng của cục đá, mà vì biết anh B sẵn sàng trả cao hơn. Càng nhiều người muốn tham gia cuộc chơi kiếm lời; tới khi có 100 người tranh mua, người này trả 5 triệu, người kia 6 triệu, giá bị đẩy tới 10 triệu. Rồi tới lúc người ta chợt nhận ra mình đang cầm một cục đá vô dụng, phản ứng dây chuyền đảo chiều: ai cũng hoảng loạn bán, không ai mua, giá tụt dần về đúng giá trị dùng để xây nhà hay làm cối xay gạo — có khi còn thấp hơn vì tâm lý đám đông. Mọi người mua vào lúc giá đảo chiều đều chịu thiệt.

Trader tính xem mình đang ở đâu trong con sóng, cung cầu đang thế nào, nếu mua lúc này thì còn bao nhiêu người sẽ mua sau mình — trên thị trường chứng khoán gọi là phân tích kỹ thuật, và người kiếm lời kiểu này là stock trader.

Investor là gì? 6:17

Investor thật sự quan tâm hoạt động của công ty, nhìn ra tiềm năng phát triển và tính giá trị thực, xem nó thấp hay cao hơn giá đang giao dịch để tìm cơ hội.

Ví dụ: giả sử bạn may mắn quen anh Vượng (chủ tịch Vingroup) hay anh Tài (chủ tịch Thế Giới Di Động), biết họ giỏi, quan hệ rộng, đội ngũ có năng lực, nên kết luận họ sẽ xây được doanh nghiệp thành công. Bạn ngỏ lời: em có 100 triệu, gửi các anh đầu tư chung vào những dự án hàng nghìn tỷ, có lời thì chia em theo tỷ lệ góp, và định kỳ báo cáo kết quả cho em. Không có thị trường chứng khoán thì chuyện này như viễn tưởng: quen được họ đã khó, thuyết phục họ cầm 100 triệu — số tiền nhỏ với họ — còn khó hơn, lại còn định kỳ báo cáo. Nhưng nhờ có thị trường chứng khoán, ai cũng làm được, không cần tới 100 triệu, 5–10 triệu cũng được, và có hàng trăm, hàng nghìn công ty để chọn. Nhiệm vụ chỉ là tìm những "người bạn" có năng lực, có công ty tiềm năng để gửi tiền nhờ kinh doanh giùm; họ đưa công ty đi lên như kỳ vọng thì khoản đầu tư tăng theo năm tháng.

Câu chuyện đầu tư thuần túy này không thể diễn ra trong một sớm một chiều: Vingroup xây một dự án mất vài năm, Thế Giới Di Động mở một chuỗi mới cũng mất vài năm mới có trái ngọt. Vì vậy phải nhìn đường dài, đừng chạy theo sóng ngắn hạn — đó chính là câu chuyện cục đá. Vẫn có người thắng nhờ "cục đá", nhưng tỷ lệ rất ít và không bền: lâu dài, lợi suất của trường phái này thường kém người đầu tư dài hạn — kể cả với dân chuyên nghiệp được đào tạo bài bản trên các thị trường lớn; còn với người "tay không bắt giặc" như đa số trên thị trường Việt Nam thì tỷ lệ càng nhỏ.

Tạm bỏ qua nhóm "ai xúi gì mua nấy"; với người chịu bỏ công học phân tích kỹ thuật, nếu dùng cùng thời gian đó học đầu tư dài hạn — tìm hiểu mô hình kinh doanh, đọc báo cáo tài chính, bảng cân đối kế toán — thì không chỉ quyết định đầu tư tốt hơn, mà còn giúp ích nếu sau này lập doanh nghiệp, thậm chí chỉ mở quán cà phê hay quán ăn: biết cân đối ngân sách, quản lý dòng tiền, xây lợi thế cạnh tranh. Một bên dài hạn đã được chứng minh là kém hiệu quả; một bên an toàn hơn, hiệu quả hơn, kiến thức còn dùng được ở lĩnh vực khác.

Ai cũng muốn giàu — nhưng không ai chịu "giàu chậm" 11:49

Một câu nổi tiếng trong giới đầu tư: trên thị trường chứng khoán làm giàu không quá khó, vấn đề là ít ai chịu giàu từ từ — ai cũng muốn vài tuần, vài tháng phải nhân đôi nhân ba. Anh chưa bao giờ tin mô hình làm giàu nhanh, vì phần lớn có vấn đề. Kể cả giàu nhanh hoàn toàn hợp pháp như trúng số, đa số sau một thời gian lại về mốc cũ, thậm chí tệ hơn. Còn đa số lời mời "nhân đôi nhân ba ngắn hạn" đều đánh vào lòng tham. Mua bán cổ phiếu ngắn hạn còn tạm gọi là lành mạnh; đòn bẩy, hợp đồng tương lai, forex, commodities… nguy hiểm gấp trăm lần.

Mỗi ngày có vô số cuộc gọi mời chào như vậy — chính anh cũng từng nhận. Thay vì trách kẻ lừa đảo, hãy trách chính mình: vì quá nhiều người thích làm giàu nhanh nên ta tự biến mình thành con mồi. Phép tính đơn giản: lãi huy động khoảng 5–10%, lãi cho vay khoảng mười mấy tới hai mươi mấy phần trăm một năm — cứ cho tròn 20%/năm, tức chưa tới 2%/tháng. Nếu người mời chào chắc chắn tạo ra được vài chục, vài trăm phần trăm mỗi tháng, sao họ không giữ bí mật mà tự đầu tư, hoặc vay ngân hàng mà đầu tư — chẳng mấy chốc thành tỷ phú, đâu cần khản cổ thuyết phục người khác? Càng nhiều người hiểu bản chất của đầu tư, kẻ trục lợi càng ít đất sống.