Lãi suất kép trong cuộc sống

Giới thiệu 0:00

Một tập trước đã nói về lãi suất kép (compound effect) ở góc độ tài chính và đầu tư; chiêm nghiệm sâu hơn, anh Hiếu thấy nó áp dụng được cho hầu hết mọi lĩnh vực trong cuộc sống. Tập này là góc nhìn của anh về những lĩnh vực mà compound effect tạo ra kết quả lớn về lâu dài.

Nhắc lại lãi kép 0:38

Đầu tư vào một thứ, sau một thời gian được trả lợi nhuận; dồn phần lợi nhuận vào vốn gốc thành một khoản lớn hơn, khoản đó lại sinh lợi nhiều hơn ở kỳ sau. Ví dụ 10 triệu gửi ngân hàng lãi 10%/năm:

Mười năm đầu chênh lệch không nhiều, nhưng điểm đặc biệt của compound effect là tăng tốc dần theo thời gian. Thêm kịch bản góp đều: mỗi tháng để riêng 1 triệu (12 triệu/năm) cộng lãi kép 10% thì sau 30 năm khoảng 2,1 tỷ, sau 50 năm hơn 15 tỷ; nâng lợi suất lên 15% thì 50 năm gần 100 tỷ. Góp 2 triệu mỗi tháng — không ngoài tầm tay đa số — thì chỉ 30 năm đã khoảng 12 tỷ; khéo hơn nữa, lợi suất 20%/năm (chưa tới 2% mỗi tháng) thì 30 năm hơn 34 tỷ, thêm 10 năm nữa khoảng 211 tỷ. Theo anh, tiết kiệm 2 triệu/tháng không quá khó, đầu tư với lợi suất 15–20% cũng không quá khó (phương pháp đã nói ở các tập trước). Thứ khiến những con số này ngoài tầm tay đa số không phải con số mà là thời gian — sự kiên trì làm đều đặn trong thời gian dài. Vì vậy anh luôn nhắc then chốt nhất trong đầu tư là kiên trì và kỷ luật, tránh xa đầu tư kiểu đánh bạc để làm giàu thật nhanh, qua đêm — đó cũng là lời khuyên của hầu hết nhà đầu tư thành công nhất thế giới: đa số cứ "chậm mà chắc" là cách làm giàu hiệu quả, bền vững nhất.

Tiếc là xã hội hiện nay nhiều người làm ngược lại: chạy theo làm giàu nhanh, muốn nhân đôi, nhân ba, thậm chí nhân mười trong thời gian ngắn, nhìn vào thứ tăng đột biến như tiền ảo hay dùng đòn bẩy, hợp đồng tương lai, thấy người xung quanh may mắn tăng gấp đôi gấp ba thì chạy theo, thậm chí đi vay hay bán nhà — và như ta đều biết, đại đa số cách nghĩ ngắn hạn đó cuối cùng quay lại làm hại mình. Không chỉ tài chính: sống trong một xã hội vận hành rất nhanh, cái gì ta cũng muốn nhanh, mà hầu như thứ gì tới nhanh thì cũng đi nhanh.

Lãi kép trong sự nghiệp và kinh doanh

Nhìn bạn bè thăng tiến nhanh, vài năm gặp lại đã lên quản lý, giám đốc, ta sốt ruột muốn có chức danh cho "oai", rồi thay vì cố đi lên từ từ lại tìm đường tắt — phổ biến là ra khởi nghiệp, lập công ty. Khởi nghiệp nghiêm túc thì không nói, nhưng có người lập công ty chỉ để có chức danh CEO, tổng giám đốc nghe hoành tráng, trong khi chưa sẵn sàng, chưa đủ kỹ năng quản lý một tổ chức — vô tình đặt mình vào vị trí vượt quá khả năng. Bản chất của một mô hình kinh doanh là giải quyết một vấn đề; tới lúc muốn giải quyết hiệu quả hơn thì cần thêm người phụ; nhiều người phụ thì cần tổ chức, chia việc, và để khỏi giẫm chân nhau thì đặt tên cho từng vị trí — người làm sản phẩm, người bán hàng, người quản lý tổng quát — từ đó mới có "người quản lý". Kể cả lúc đó, chưa cần thì cũng chưa phải mở công ty: công ty chỉ cần khi phải có tư cách pháp nhân để bán sản phẩm, dịch vụ hay hợp tác với đối tác — nó chỉ là một công cụ pháp lý giải quyết một yêu cầu trong quá trình vận hành. Cả quá trình đó là compound effect: mỗi ngày một chút, xây tổ chức trên nền vững chắc, lớn dần — tới lúc nhìn lại có khi đã có một tổ chức rất lớn, rất thành công; và bản thân ta cũng phải phát triển từ từ tương ứng với sự lớn mạnh của tổ chức.

Lãi kép trong kiến thức

Cách hiệu quả nhất để xây kiến thức là đi từng bước, mỗi ngày học một chút — như mỗi tháng để dành thêm 1 triệu. Hôm nay học được gì thì cất vào "kho"; lượng kiến thức đó quay lại khiến ta hứng thú hơn, tìm hiểu sâu hơn chút nữa; càng sâu càng bồi đắp nền tảng, nền tảng lại kích thích hứng thú đi sâu hơn. Một năm, năm năm, mười năm nhìn lại đã tích lũy được lượng kiến thức rất lớn — không có kiến thức nào học được qua đêm, cũng như không có chuyện làm giàu nhanh.

Điểm chung của mọi bức tranh này: cả một giai đoạn dài ban đầu đều rất chán, lặp đi lặp lại mà kết quả rất thấp so với công sức. Tài chính thì kể cả kịch bản đẹp nhất 20%/năm, 5 năm thậm chí 10 năm đầu cũng chỉ tích lũy được vài trăm triệu — quá nhỏ so với nỗ lực. Gây dựng công ty cũng vậy: làm quên ăn quên ngủ mà những năm đầu còn lỗ, những năm sau may lắm trừ hết chi phí, lương bổng còn chút tiền. Học nhạc cụ thì cả giai đoạn dài chỉ học nhạc lý, kỹ năng cơ bản, mãi chưa đàn được bài nào. Nhưng như mọi hiệu ứng lãi kép, nó tăng tốc dần, càng về sau càng đi nhanh nhờ nền tảng xây ở giai đoạn đầu.

Lãi kép trong tình cảm 13:45

Kể cả lĩnh vực khó đong đếm như tình cảm: người ta thích kiểu tình yêu sét đánh, gặp là yêu, lúc nào cũng nồng nhiệt; nhưng nhìn lại mối quan hệ của ông bà, cha mẹ thì thấy tình cảm bền vững nhất là loại tích lũy mỗi ngày một chút, từ những việc rất nhỏ — đi ngang quán ăn ngon biết vợ thích món đó thì mua về; thấy chồng thức khuya làm việc thì pha cho anh một ấm trà anh thích. Những điều nhỏ nhặt ấy như góp thêm mỗi ngày vào "tài khoản hạnh phúc chung" để nó ngày càng lớn, càng sinh lãi. Nhiều người nghĩ cưới được nhau, sống được với nhau là xong, đã là của nhau nên muốn hành xử sao cũng được, không chịu vun đắp nên mối quan hệ đi xuống dần — rất sai lầm. Theo anh, xây một mối quan hệ chính thức bắt đầu khi về sống chung, không phải kết thúc ở đó; cùng nhau đi qua những khó khăn mới bồi đắp tình cảm, chứ không phải gặp khó khăn là nghĩ ngay tới chia tay — chẳng khác gì thị trường lên thì mua, xuống thì bán, mà trong đầu tư ai cũng biết mua bán kiểu đó chỉ dẫn tới thua lỗ.

Lãi kép trong cuộc sống 15:35

Với anh, compound effect không chỉ là một phép tính tài chính mà là một phương châm sống — tinh thần cặm cụi xây dựng, tới lúc ngẩng đầu lên nhìn lại có khi bất ngờ vì đã đi rất xa. Và như trong tài chính, khó nhất là giai đoạn đầu khi mọi thứ đi rất chậm — lúc dễ bỏ cuộc nhất: học một thời gian thấy khó quá, mãi không tiến bộ thì bỏ; gây dựng công ty cũng vậy; bắt tay xây cuộc sống gia đình thì khó khăn bắt đầu xảy ra, thay vì ngồi xuống cùng giải quyết người ta chọn kết thúc và bỏ đi. Mong mọi người giữ được sự kiên trì để vượt qua những khó khăn, chán nản ở giai đoạn đầu của compound effect.