Chữ Tín - Tài sản cần được đầu tư

Yếu tố nào quan trọng nhất khi chọn người 0:42

Trong một buổi gặp mặt với lãnh đạo doanh nghiệp ở Sài Gòn, anh Hiếu được hỏi: về quản trị nhân sự, yếu tố quan trọng nhất khi chọn một nhân viên là gì? Câu hỏi nghe đơn giản nhưng không dễ trả lời. Con người luôn là yếu tố quan trọng nhất của doanh nghiệp, chọn sai người là cái sai gây thiệt hại lớn nhất và khó sửa nhất — mà có quá nhiều yếu tố để cân nhắc:

• Năng lực — chuyên môn giỏi, mang lại doanh thu, nâng năng lực công ty.
• Sự cần cù, chăm chỉ — tạo giá trị ở vị trí của mình và lan tỏa tinh thần, tạo môi trường tốt hơn.
• Tiềm năng phát triển, khả năng tự học — anh thà tuyển người năng lực thấp hơn mà tự học tốt, vì một ngày họ sẽ vượt người giỏi hơn mà không biết tự học.

Cái nào cũng quan trọng. Nhưng yếu tố bất di bất dịch, thiếu thì dù người đó giỏi hay tiềm năng tới đâu anh cũng không nhận, luôn là lòng tin: có tin được người đó không. Có lòng tin rồi mới xét tới yếu tố khác. Rộng hơn là lòng tin giữa mọi người trong tổ chức — thứ đầu tiên anh xây dựng.

Nghe có vẻ sáo rỗng: thứ trừu tượng như lòng tin sao quan trọng bằng doanh thu, tinh thần làm việc hay tiềm năng phát triển? Nhưng nhiều năm quản lý cho anh thấy rõ. Ai cũng có khuyết điểm, kể cả anh, nên anh không kỳ vọng mọi người hoàn hảo; anh chấp nhận người chưa giỏi, chưa đạt doanh thu, thậm chí vi phạm quy định — miễn còn tin nhau thì vẫn ngồi xuống cùng tìm cách khắc phục, có thể không hết, không đạt 100%, nhưng vẫn làm việc tiếp được. Hết tin thì anh không làm việc với người đó nữa: tiếp tục nghĩa là phải dồn năng lượng vào việc vô bổ — xác minh họ có làm đúng như nói không, theo dõi họ có lén lút gì không; anh phải lén kiểm tra sau lưng họ, họ lại phải đối phó với việc bị kiểm tra. Năng lượng đó lẽ ra dành cho công việc. Tất cả dựa trên việc anh tin họ luôn nói thật, kể cả khi nói thật bất lợi cho họ; và họ tin anh đánh giá việc nói thật cao hơn tác hại họ đã gây ra. Quá trình khắc phục khuyết điểm chính là quá trình phát triển, là chuyện bình thường; một tổ chức hoàn hảo 100% mới là bất thường.

Chữ tín và niềm tin trong cuộc sống 7:03

Có lòng tin thì mọi thứ đơn giản hơn nhiều. Chính vì không tin nhau nên mới cần những hợp đồng hàng chục, hàng trăm điều khoản ràng buộc, viện dẫn đủ thứ luật — mà dựa vào luật cũng là một dạng niềm tin, tin rằng pháp luật công minh và sẽ bảo vệ mình khi bên kia làm sai. Trong một thế giới (không có thật) mà hai công ty hoàn toàn tin nhau, hợp đồng chỉ là một trang giấy liệt kê để khỏi quên: A làm các hạng mục này, B thanh toán theo tiến độ này. Hiếm nhưng không phải không có: anh từng chứng kiến hai công ty hợp tác dựa trên niềm tin mà hai người đứng đầu xây dựng mấy chục năm — vẫn có hợp đồng, nhưng mọi thứ nhẹ nhàng hơn và dự án chạy rất suôn sẻ.

Tiếc là có quá nhiều công ty làm ăn chụp giật — đem niềm tin người khác dành cho mình đi bán. Kể cả lách được luật, tiền đó có ăn ngon ngủ yên không? Lừa được một hai lần chứ không mãi được; tiếng lành đồn xa, tiếng dữ còn đồn xa hơn, rồi ai cũng cạch mặt. Giữa chụp giật một thời gian rồi bị cạch mặt, và xây chữ tín đi đường dài để doanh nghiệp thành "con bò" cho sữa bền vững, anh chọn cách thứ hai.

Ngay chuyện thường ngày: bạn cho mượn tiền mà không bắt viết cam kết, vì họ tin mình sẽ trả đúng hẹn. Nhưng "cho mượn thì dễ, đòi thì hên xui", và xui thường nhiều hơn — khiến dần không ai tin ai. Sau nhiều trải nghiệm xấu, anh có nguyên tắc: thấy ai khó khăn quá mà mình cho được thì nói thẳng là cho luôn; còn không thì không dính tới vay mượn. Họ có thể giận một lúc rồi thôi, còn hơn vừa mất tiền, vừa bực mình, vừa mất bạn. Và chính vì người ta xem nhẹ chữ tín nên giờ rất hiếm khi tin vào điều gì: ra đường có ai tốt với mình là phải thủ thế xem họ có ý gì; là bạn mà vẫn phải có nguyên tắc không vay mượn; là đối tác mà ký hợp đồng phải có cả đội luật sư rà từng chữ. Xa hơn, nếu không tin vào luật pháp thì người ta cư xử không còn luật lệ, mạnh được yếu thua.

Tích lũy và đầu tư vào chữ tín 12:43

Không ai kỳ vọng một xã hội viễn tưởng tin nhau 100%, nhưng cũng không ai muốn sống mãi nơi không ai tin ai. May là việc này không cần chờ người khác làm trước — tự mình chủ động được, và càng sớm càng có lợi.

Hình ảnh anh hay dùng: mỗi người có một túi bi, tượng trưng cho sự tin tưởng. Mới sinh ra ai cũng được phát một lượng bi — "con nít không biết nói dối", người ta tin trẻ con. Lớn lên, mỗi hành động quyết định mình còn bao nhiêu bi. Hẹn 9 giờ mà 10 giờ mới thủng thẳng tới là mất vài viên; tới lúc người ta mặc định "thằng đó hẹn gì có bao giờ đúng giờ". Nặng hơn là mượn tiền không trả: bạn đặt niềm tin 100% — điều hiếm có — mà mình quyết không trả thì họ mất cả tiền lẫn niềm tin, còn mình vứt qua cửa sổ một nắm bi. Kiếm thì khó, mất thì dễ — "kiếm củi ba năm đốt một giờ". Anh rất tiếc khi thấy người ta phung phí bi, có khi đổi lấy những số tiền rẻ mạt; tới lúc hết bi thì không còn ai tin, nói gì người ta cũng nghe tai này ra tai kia, không ai muốn hợp tác. Ngược lại, tích lũy từng viên mỗi ngày thì tới lúc người ta tin chắc mình nói gì làm nấy — ai cũng muốn hợp tác, kể cả năng lực có hạn; lúc khó khăn sẽ có nhiều người chìa tay; và quan trọng nhất là được ngẩng cao đầu mà sống.

Với anh, niềm tin là một tài sản: mỗi lời hứa là một khoản đầu tư; làm đúng thì khoản đầu tư được nhân đôi, thất hứa thì mất trắng. Khác các khoản đầu tư khác luôn có may rủi, khoản này do chính mình quyết định được hay mất. Vẫn có rủi ro bất khả kháng — hứa một tháng trả tiền mà không xoay xở kịp — nhưng biết cách thì vẫn giữ được niềm tin dù trễ hẹn (hẹn dịp khác nói kỹ).

Bắt đầu được từ rất sớm: cha mẹ tập cho con giữ lời hứa và nói thật, kể cả khi nói thật bất lợi. Lớn hơn, mỗi lần hứa điều gì hãy nghĩ tới những viên bi, tới khoản đầu tư sắp thua lỗ nếu thất hứa. Anh thừa nhận nói thật và giữ lời không hề dễ, nhất là khi ảnh hưởng lợi ích trước mắt, và chính anh không phải lúc nào cũng làm được 100%. Điều anh mong là các bạn trẻ thấy tầm quan trọng của chữ tín để ít phung phí nó hơn. Xã hội càng nhiều người tin được càng đáng sống, nhưng phải bắt đầu từ mỗi người; kể cả xung quanh không ai làm, mình vẫn được lợi. Ngắn hạn có thể bất tiện, thiệt thòi chút, nhưng dài hạn đây là khoản đầu tư luôn có lời — anh đã đầu tư vào nó lâu và nó luôn mang lại tỷ suất rất cao.