Có nên đi tìm đam mê?

Có nên đi tìm đam mê? 0:39

Người trẻ nghe hai luồng lời khuyên ngược nhau: "làm điều mình đam mê thì không phải làm việc ngày nào" và "đừng theo đuổi đam mê nếu muốn giàu". Ai đúng?

Với anh Hiếu, đam mê là những việc mình dễ đi vào trạng thái flow — chìm đắm đến quên thời gian, quên ăn uống, làm được khối lượng rất lớn mà càng làm càng say. Ai cũng từng trải qua, với công việc, nấu ăn, đọc sách hay một trò chơi; đến mức sẵn sàng làm không công.

Đã tự do tài chính nhưng anh vẫn nhận cố vấn cho các công ty ở Úc và Mỹ — hai múi giờ gần như ngược nhau, nên thức khuya dậy sớm khá cực. Bạn bè hỏi sao phải khổ vậy. Nhưng cảm giác được ngồi cùng đồng nghiệp tìm giải pháp, góp sức vào những dự án tạo giá trị khiến anh nghĩ: để có cảm giác này, bắt anh trả tiền anh cũng trả — huống chi được trả tiền. Như người ca sĩ đam mê, được hát đã sướng, được trả tiền nữa thì còn gì bằng.

Vì sao đam mê quan trọng: hiếm có thành công qua đêm; hành trình nào cũng có lúc khó đến mức muốn bỏ cuộc. Khi đó, chỉ niềm vui khi làm việc mình yêu thích mới đủ sức giữ ta kiên trì qua những giai đoạn không những không ra tiền mà còn đầy thử thách. Anh may mắn sớm tìm được đam mê công nghệ từ đầu cấp 2; mọi thứ anh có hôm nay — kể cả quản lý và đầu tư — truy ngược đều từ đó. Nên anh vẫn tin nên hướng tới được sống và làm điều mình đam mê.

Suy nghĩ sai về đam mê 7:13

Nhưng chỉ vậy thì chưa đủ, thậm chí nguy hiểm. Hiểu lầm lớn nhất: đam mê có sẵn trong người, việc của ta chỉ là đi tìm như tìm kho báu — may thì thấy, xui thì không. Nó khiến ta chỉ nhìn thấy đích đến mà quên rằng phải xây dựng. Giống như nhìn anh đã tự do tài chính rồi đi "tìm" tự do tài chính — không có, chỉ có tích lũy từng ngày. Nghệ sĩ guitar từng mò mẫm từng nốt nhạc; chủ doanh nghiệp thành công từng thất bại nhiều lần.

Đam mê là gieo trồng 9:15

Đam mê như trồng và chăm một cái cây: thời gian đầu vất vả, ít niềm vui, chưa có trái ngọt. Kiên trì đến khi cây đủ lớn — hiểu sâu đến mức tạo ra giá trị cho người khác, tức là kiếm được tiền từ lĩnh vực đó — thì khoảng 90% trường hợp nó sẽ thành đam mê.

Còn 10%: trồng cây ớt đến khi có trái mới biết mình không ăn cay; học kỹ sư, bác sĩ 5–10 năm vẫn không thích nghề. Khi đó:

1. Coi đó là bình thường, như khởi nghiệp: thất bại mới là phổ biến, thành công lần đầu mới là đặc biệt. Thay vì nghĩ phí một năm, hãy nghĩ nhờ một năm đó mà biết mình không thích ớt, bớt được một lựa chọn. Thái độ này giúp ta dám gieo lại, thay vì tặc lưỡi "đã lỡ rồi" rồi cả đời làm việc mình không thích.
2. Tận dụng cái cây cũ trước khi chuyển: khi đã đủ sâu để kiếm tiền, hãy biến nó thành nguồn thu nhập thụ động — ảnh đã chụp đem bán trên một trang web; vài ứng dụng nhỏ đưa lên App Store bán một, hai đô. Xui đến mức thử năm, bảy lĩnh vực vẫn chưa thấy đam mê thì ít ra cũng có năm, bảy nguồn thu nhập.

Nhìn như vậy, ta không bị giới hạn ở một đam mê; một đam mê đã đủ cho một đời hạnh phúc, và kiên trì gieo trồng thì có thể có vài.