Có nên đầu tư trong giai đoạn hiện tại không?
Thị trường đang đi xuống, có nên đầu tư? Trích bài giảng khóa học: khủng hoảng là chắc chắn nhưng không ai đoán được lúc nào; ngay cả kịch bản tệ nhất lịch sử — mua đúng đỉnh 1929 — vẫn hồi phục, nhất là nếu mua đều đặn. Thời gian ở trong thị trường thắng việc canh thời điểm.
Xem video gốc trên YouTube ↗ · transcript gốc: mở video → phần mô tả → "Hiện bản chép lời"
Bối cảnh
Nhiều người hỏi: thị trường đang đi xuống, có nên đầu tư không? Anh Hiếu trả lời bằng một đoạn trích từ khóa học năm trước, vốn dành cho câu hỏi rộng hơn — khi nào nên đầu tư.
Ba điều chắc chắn 1:12
Nhìn biểu đồ chỉ số S&P 500 gần 100 năm (từ 1927), các vùng tô xám là những lần crash (sụt giảm mạnh, đồng loạt). Anh phân biệt với correction (điều chỉnh): như khi chạy bộ, thỉnh thoảng hít sâu thở dài rồi chạy tiếp; còn crash là kiệt sức ngã quỵ, phải nằm viện vài ngày mới hồi.
- Khủng hoảng có tính chu kỳ — bắt nguồn từ cách vận hành của nền kinh tế (sức mua, năng suất, điều tiết tăng trưởng…; anh giới thiệu clip giải thích của Ray Dalio). Trung bình khoảng mỗi chục năm một lần: bong bóng dot-com 2000–2001, khủng hoảng 2007–2008, đầu 2020 vì dịch. Câu hỏi không phải "có xảy ra không" mà là "khi nào".
- Khủng hoảng nào rồi cũng hồi phục, và sau đó phát triển cao hơn trước.
- Dài hạn, thị trường luôn tăng.
Canh đỉnh đáy là ảo tưởng
Ai nhìn biểu đồ cũng muốn mua ở đáy, bán ở đỉnh — nhưng như nhìn kết quả xổ số rồi ước. Thậm chí khó hơn trúng số, vì phải đoán đúng ba lần: đúng mã, đúng đáy, đúng đỉnh. Ai khoe có phương pháp đoán lên xuống ngắn hạn thì 99% đang dụ người kém hiểu biết; nếu họ làm được thật, họ đã giàu hơn Bill Gates và Elon Musk cộng lại chứ không phải đi thuyết phục người khác. Vì vậy hãy bỏ giấc mơ timing the market.
| Chắc chắn | Không chắc chắn |
|---|---|
| Thị trường sẽ crash | Không ai biết khi nào crash |
| Sau crash sẽ hồi phục | → đừng cố canh thời điểm mua bán |
| Dài hạn thị trường tăng |
Lúc đó (2023), nhiều chuyên gia nói kinh tế đã tăng trưởng quá dài, cộng hậu quả dịch bệnh và các gói cứu trợ — tăng trưởng hiện tại chỉ là lớp son phủ lên vết thương — nên khủng hoảng lớn sắp đến. Có nên chờ? Anh trả lời thẳng: không biết, và không ai biết — có thể tháng sau, có thể 5–10 năm nữa.
Kịch bản tệ nhất lịch sử
Giả sử bỏ 5 tỷ vào một quỹ theo dõi S&P 500 đúng tháng 8/1929 (lúc đó chưa có ETF, chỉ là ví dụ). Ba năm liền thị trường lao dốc; đáy tháng 6/1932, 5 tỷ còn 1 tỷ. Để chỉ số trở lại mức cũ phải chờ tới khoảng giữa thập niên 1950 — gần 27 năm.
Nhưng kịch bản này rất khó xảy ra với mình:
- Cực hiếm — đại khủng hoảng kiểu này hàng trăm năm mới có một lần; các chính phủ cũng nỗ lực hết sức để tránh vì hậu quả chính trị, thậm chí chiến tranh.
- Phải xui tận mạng mới mua đúng đỉnh và bán đúng đáy; nếu kiên trì giữ không bán thì đã bớt một nửa rủi ro. Mua sớm hơn hay muộn hơn đỉnh một chút thì lỗ và thời gian hồi phục giảm đáng kể.
- Hiếm ai bỏ toàn bộ tiền một lần rồi ngồi im. Nếu mua dần mỗi khi có tiền tích lũy, giá mua trung bình được rải đều qua cả đợt sụt giảm — trong ví dụ, giá vốn có thể chỉ còn khoảng một nửa giá đỉnh, hồi phục nhanh hơn nhiều.
Kết luận: tham gia sớm thì dù vào lúc xấu đến đâu, dài hạn vẫn có lợi suất dương — tốt hơn nhiều so với ngồi chờ rồi cả đời không dám bước vào. Đi qua giai đoạn đen tối mà giữ được tinh thần còn khiến mình vững vàng hơn. "Time in the market" luôn tốt hơn "timing the market": chờ vào đúng lúc giá giảm có thể tiết kiệm chút ít, nhưng tạo thói quen canh ra vào — như chơi dao, sớm muộn cũng đứt tay, mà vết đứt trên thị trường thì rất sâu. Thời điểm tốt nhất để đầu tư là hôm qua, tốt thứ nhì là hôm nay: có tiền thì cho nó đi làm ngay.