Kỹ năng tự học hiệu quả

Vì sao tự học quan trọng 0:40

Bằng cấp cao nhất của anh Hiếu là bằng cấp 3, nhưng nhờ tự học anh đã đảm nhận nhiều vị trí khá cao — cuối cùng trước khi "nghỉ hưu" là cố vấn cho chính phủ Úc, từng thỉnh giảng ở một số trường đại học ở Việt Nam và Úc. Anh kể để làm dẫn chứng người thật việc thật, và nói thật lòng mình không thông minh xuất chúng; thứ giúp anh đi xa là kiên trì và tự học.

Thế hệ bây giờ may mắn: Việt Nam có độ phủ internet thuộc loại tốt, ai có máy tính hay điện thoại cũng tiếp cận được biển kiến thức — từ nấu ăn, lập trình đến công nghệ sinh học. Khoảng năm 2000, anh học ngôn ngữ lập trình PHP khi tài liệu cực hiếm: sách tiếng Việt không có, sách tiếng Anh ít, internet chập chờn, chưa có YouTube; cả nhóm bạn chỉ có một cuốn sách tiếng Anh photo đi photo lại cả chục lần. Thế hệ trước nữa còn khó hơn. Giờ ai cũng có sẵn một mỏ vàng trước mặt; khác biệt chỉ còn là ai chịu vác cuốc đi đào — và có biết cách đào hay không.

Anh nhắc cuốn Tự học, một nhu cầu thời đại của học giả Nguyễn Hiến Lê, viết từ những năm 1950, khi tri thức còn khó tiếp cận hơn nhiều. Với anh, tự học là kỹ năng quan trọng nhất, vì có nó thì học được hầu hết kỹ năng khác.

Động lực thay cho áp lực 8:39

Đi học ở trường có áp lực từ ngoài: thầy cô, bạn bè, hạn nộp bài. Tự học gần như không có áp lực, nên phải dựa vào động lực. Áp lực yêu cầu 10 phần thì thường ta làm đúng 10; có động lực thì có thể làm 15, 20 phần. Đó vừa là ưu điểm vừa là nhược điểm của tự học: giữ được động lực thì đi rất xa; mất nó thì không còn lực nào đẩy mình đi.

Học theo dự án (project-based learning): thay vì đi tuần tự từ lý thuyết tới thực hành, hãy đi ngược lại.

Ví dụ học lập trình: học tuần tự là một loạt định nghĩa khô khan — thuật toán, sơ đồ giải thuật, lý thuyết cơ sở dữ liệu — mà không biết để làm gì. Đi học thì còn có áp lực nộp bài; tự học thì 90% là bỏ cuộc, chuyển sang cái khác, rồi lại bỏ.

Theo dự án: đặt mục tiêu làm một ứng dụng, ví dụ quản lý thời gian biểu. Cần chỗ nhập dữ liệu → tìm hiểu thiết kế giao diện, form. Nhập rồi lưu vào đâu → tìm hiểu cơ sở dữ liệu. Cần tính toán → học khai báo biến, vòng lặp, câu điều kiện. Bài toán lớn được chia thành nhiều bài nhỏ, mỗi bài cần thêm một chút kiến thức; giải xong mỗi bài là một lần cảm giác thành công — như phần thưởng nhỏ giữ động lực. Xong ứng dụng lại muốn đưa lên cho nhiều người dùng → học tiếp hosting, server. Ứng dụng đầu tiên chắc chắn chưa tối ưu, chưa bảo mật — nhưng điều quan trọng là lượng kiến thức tích lũy và việc hiểu vì sao mình chọn giải pháp này mà không chọn giải pháp kia; phiên bản sau sẽ tốt hơn.

Đó là con đường thật của anh: từ trang web tĩnh (HTML, CSS) đến trang web động, diễn đàn, trang tin. 99% dự án không đi tới đâu, chạy một thời gian rồi dẹp — nhưng kiến thức thì ở lại. Từ lập trình anh học tiếp sang quản trị dự án, marketing, chiến lược; vì tất cả đi từ thực tế, khoảng cách giữa lý thuyết và công việc với anh nhỏ hơn nhiều. Và ở lĩnh vực nào anh cũng giữ được hứng thú như người có đam mê.